گلستان - باب دوم در اخلاق درویشان

کاروانی در سرزمین یونان مورد تهاجم راهزنان قرار گرفت و اموال بسیاری از آنان به یغما رفت. بازرگانان با گریه و زاری از راهزنان خواستند که رحم کنند و به حرمت خدا و پیامبر اموالشان را بازگردانند، اما التماس‌های آنان هیچ تأثیری در راهزنان نداشت.

هنگامی که دزدِ تیره دل و سنگ‌سار به پیروزی رسید، دیگر هیچ‌گونه ترحمی نسبت به ناله و گریه‌ی بازرگانانِ مال‌باخته نخواهد داشت.

لقمان حکیم در آن کاروان حضور داشت. یکی از بازرگانان از او خواست تا دزدان را موعظه کند تا شاید از اموالشان بگذرند و این همه ثروت ضایع نشود. لقمان پاسخ داد که نصیحت کردن چنین افرادی بیهوده و مایه دریغ است.

آهنی را که موریانه خورده و پوسیده است، نمی‌توان با صیقل دادن و جلا بخشیدن به حالت اول بازگرداند و زنگار از آن زدود.

موعظه کردن به کسی که دلی سیاه و سنگی دارد هیچ فایده‌ای ندارد؛ همان‌طور که میخ آهنین در سنگ سخت فرو نمی‌رود.

حقیقت این است که ریشه‌ی این گرفتاری و جرم، کوتاهی و تقصیرِ خود ماست.

در روزگار سلامتی و توانگری، حالِ دل‌شکستگان و نیازمندان را دریاب و به آنان کمک کن؛ چرا که دلجویی و کمک به فقیران، بلاها را از تو دور می‌کند.

هنگامی که نیازمندی با زاری از تو درخواست کمک کرد، به او ببخش؛ وگرنه ستمگری پیدا می‌شود که آن مال را با زور از تو خواهد گرفت.