گلستان - باب دوم در اخلاق درویشان

مردی پیاده و پابرهنه از شهر کوفه همراه با کاروان حجاز با ما همسفر شد. او هیچ مال و توشه‌ای نداشت، اما با خاطری آسوده و خوش‌خوی در حرکت بود و این‌گونه می‌سرود:

نه سوار بر شتر یا استر هستم و نه بار سنگینی بر دوش دارم؛ نه حاکم و مالکی بر دیگرانم و نه بنده و زیردست کسی.

نه غم و اندوهی برای اموال و دارایی دارم که ندارم، و نه غصه و پریشانی برای از دست دادنشان. آزادانه نفس می‌کشم و عمرم را با آرامش سپری می‌کنم.

مردی ثروتمند که سوار بر شتر بود، او را مسخره کرد و گفت: ای درویش کجا می‌روی؟ بازگرد که از سختیِ راه هلاک خواهی شد. درویش گوش نکرد و به راهش ادامه داد. وقتی به منطقه‌ای به نام «نخله محمود» رسیدیم، مرگِ آن ثروتمند فرا رسید. درویش بر بالین او آمد و گفت: من با آنکه پیاده بودم از سختی راه نمردم، اما تو با تمام امکانات و ثروتت، اسیرِ سرنوشت شدی و مُردی.

کسی تمام شب بر بالین بیماری گریست و برای او عزاداری کرد؛ اما وقتی صبح شد، آن فرد عزادار از دنیا رفت و آن بیمار زنده ماند.

چه بسیار اسب‌های تندرویی که در میانه راه از حرکت بازماندند و چه بسیار خر‌های لنگی که به مقصد رسیدند.

بسیارند انسان‌های تندرست و سالمی که ما در خاک دفن کردیم، در حالی که مجروحان و رنجورانی بودند که زنده ماندند.