گلستان - باب دوم در اخلاق درویشان

در مسجد بعلبک مشغول موعظه بودم، اما گروهی که گوش جانشان بسته بود و از عالم معنا بی‌خبر بودند، پای سخنانم ننشستند. سخنان من در وجود آنان تأثیری نداشت، درست مثل آتش که در هیزم خیس اثر نمی‌کند. راهنمایی کردن چنین افرادی، مانند آموزش‌دادن به حیوانات یا آینه نشان دادن به نابینایان، بیهوده بود. با این حال، فضای گفتگو باز بود و رشته کلام به درازا کشید و به تفسیر این آیه رسیدم که:

«و ما از رگ گردن به او نزدیک‌تریم.»

سخن را به جایی رساندم که گفتم:

محبوب از خودم به من نزدیک‌تر است، اما شگفت‌آور اینجاست که من با وجود این نزدیکی، از او دور مانده‌ام.

با این حال چه می‌توان کرد و به چه کسی می‌توان گفت که او در کنار من حضور دارد و من از او جدا و غریبه هستم؟

من از شرابِ این سخنانِ بلند مست شده بودم و باقیِ جامِ کلام در دستم بود که رهگذری از کنار مجلس عبور کرد. سخنانِ آخر بر او اثر کرد و چنان فریادی زد که دیگران نیز با او هم‌نوا شدند و مجلسِ سرد، گرم و پرشور شد. با شگفتی گفتم: شگفتا که دوری که از حقیقت خبر دارد، در حضور است و نزدیکانی که در مجلس حضور دارند، از دیدنِ حقیقت نابینا هستند.

اگر کسی که ادعای فهمیدن دارد، سخن را درک نمی‌کند، نباید ضعف در درکِ او را به ناتوانیِ گوینده نسبت داد و توانِ سخنور را زیر سؤال برد.

تو فضای مناسب برای ابرازِ عقیده را فراهم کن و گوشِ شنوا داشته باش تا آن سخنور بتواند هنرمندی و کمالِ خود را به نمایش بگذارد.