گلستان - باب دوم در اخلاق درویشان

تعدادی از مسافران قصدِ سفر داشتند و در غم و شادیِ هم شریک بودند. من خواستم با آنان همراه شوم، اما آن‌ها نپذیرفتند. گفتم این رفتار از بزرگان که از همنشینی با یک مسکین سر باز می‌زنند و از خیرخواهی دریغ می‌کنند، دور از انتظار است؛ چرا که من در وجودِ خود این توانایی را سراغ دارم که در مسیرِ خدمت به مردانِ بزرگ، یاری‌دهنده و چابک باشم، نه باری بر دوشِ آنان.

مردمِ عادی چگونه می‌توانند از باطنِ امور آگاه باشند؟ تنها نویسنده‌ی نامه است که از محتوای درونی و اسرارِ نهفته در آن باخبر است (هر کسی از ظاهر، به حقیقتِ درونِ دیگری پی نمی‌برد).

ظاهرِ حالِ عارفان (در اینجا دلق‌پوشی) نشانه‌ی تقوای آن‌هاست؛ اگر فرد در میانِ مردم باشد، همین دلق و ظاهرِ ساده برای تشخیصِ مقامِ او کفایت می‌کند.

کسی که می‌خواهد سلاح به دست بگیرد، باید مردِ میدانِ نبرد باشد؛ چرا که حملِ سلاح برای فردِ ترسو و مخنث (سست‌عنصر) سودی ندارد.

آن هم‌سفرِ شیاد، آفتابه را برداشت تا به ظاهر برای وضو گرفتن برود، اما در باطن برای غارت کردن رفت. زمانی که از دیدِ درویشان پنهان شد، به برجی رفت و صندوقچه‌ای دزدید. تا صبح، آن دزدِ شب‌رو مسافتِ زیادی دور شده بود و رفیقانِ بی‌گناهِ او در خواب بودند. صبحگاهان، مأموران همه را دستگیر کردند، به قلعه بردند، کتک زدند و زندانی کردند. از همان زمان بود که من از همنشینی با مردم دست شستم و راهِ تنهایی و گوشه‌گیری را در پیش گرفتم.

سلامتی و آرامش در گوشه‌نشینی و تنهایی است.

شنیده‌ای که می‌گویند یک گاوِ بیمار و نادان در چراگاه می‌تواند تمامِ گاوهای ده را به بیماری دچار کند؟ (اشاره به سرایتِ فسادِ یک نفر به جمع).

حضورِ حتی یک نفرِ بی‌ادب و نادان در یک مجلس، می‌تواند آرامشِ خاطرِ بسیاری از خردمندان را برهم بزند.

اگر استخری را پر از گلابِ خوشبو کنی، کافی است یک سگ در آن بیفتد تا تمامِ آن آبِ معطر را به گنداب و کثافت تبدیل کند.