گلستان - باب اول در سیرت پادشاهان

یکی از وزیران از کار برکنار شد و به جمع درویشان پیوست. اثرِ همنشینی با ایشان در او چنان نفوذی کرد که آرامشِ خاطر یافت. پادشاه بار دیگر به او روی خوش نشان داد و خواست به کارش بازگرداند، اما او نپذیرفت و گفت: معزول بودن نزد خردمندان بهتر از درگیر بودن در کارهای پرهزینه و پرخطر است.

کسانی که گوشه‌نشینی و عافیت‌طلبی را برگزیدند، عملاً زبانِ بدگویان و دهانِ مردمِ عیب‌جو را بستند و فرصتِ سخن‌چینی را از آن‌ها گرفتند.

آنان که کارِ دیوانی و نوشتنِ احکام را رها کردند و قلم شکستند، از قید و بندِ تهمت‌ها و حرف‌های بیهوده‌ی مردمِ کوته‌بین رهایی یافتند.

پادشاه گفت: به هر حال ما به فردی خردمند نیاز داریم که بتواند امور مملکت را تدبیر کند. آن شخص پاسخ داد: نشانه خردمندیِ واقعی همین است که انسانِ عاقل به چنین کارهای پرمخاطره‌ای تن ندهد.

پرنده همای بر دیگر پرندگان برتری دارد، زیرا غذای او استخوان است و به جانورانِ دیگر آسیبی نمی‌رساند.

از سیه‌گوش (سیاه‌گوش) پرسیدند چرا همراهی و ملازمتِ شیر را انتخاب کردی؟ گفت: چون از باقی‌مانده شکارش می‌خورم و در پناهِ قدرت و ابهتِ او از شرّ دشمنانم در امان هستم. به او گفتند: حالا که در پناهِ او هستی و نعمتش را چشیدی، چرا نزدیک‌تر نمی‌روی تا تو را در جمعِ خاصان و خدمتگزارانِ نزدیکش جای دهد؟ گفت: با وجودِ این همه نزدیکی، هنوز از خشم و حملاتِ ناگهانی او در امان نیستم.

این مثلِ نزدیکی به حاکم است: اگر یک گبر (زرتشتی) صد سال آتش را مراقبت کند و با آن انس داشته باشد، اگر لحظه‌ای به درونِ آن بیفتد، خاکستر خواهد شد.

ممکن است ندیمِ پادشاه، هم زر و مال بیابد و هم ممکن است جانش را از دست بدهد. دانایان گفته‌اند باید از تغییرِ خلق و خوی پادشاهان پرهیز کرد؛ چرا که ممکن است لحظه‌ای با یک سلام پاداش دهند و لحظه‌ای دیگر با یک دشنام، خلعت و مقام بخشند. ظرافت و شوخی بسیار، کارِ دلقک‌هاست نه خردمندان.

تو بر پایگاه و ارزشِ وجودیِ خویش بایست و وقار و سنگینی خود را حفظ کن؛ شوخی و بازی‌گوشی را به دلقک‌ها و ندیمان بسپار.