گلستان - باب اول در سیرت پادشاهان

پادشاهی با غلامی غیرعرب (ایرانی) در کشتی بود. آن غلام چون پیش از این دریا را ندیده بود و سختیِ آن را تجربه نکرده بود، از ترس به گریه و لرزه افتاد و آرامشِ همگان را برهم زد. پادشاه که از وضع او کلافه شده بود، از حکیمی که در کشتی بود راه چاره خواست و حکیم پیشنهاد کرد او را آرام کند.

حکیم دستور داد غلام را در دریا بیندازند. غلام پس از چند بار غوطه‌ خوردن در آب، با التماس خود را به سکان کشتی گرفت و بالا آمد. او پس از نجات، قدر آرامش و سلامتی را دانست. این داستان تمثیلی است برای اینکه انسان تنها زمانی قدر آسایش را می‌داند که طعم مصیبت را چشیده باشد.

ای کسی که در ناز و نعمت غرقی، نان جو برایت بی‌ارزش است؛ همان‌طور که معشوقی که از نظر تو زشت می‌نماید، در نگاه عاشقش بسیار زیبا و عزیز است.

برای کسانی که در جایگاه رفیعِ بهشت هستند، جایگاهِ اعراف (حد فاصل بهشت و دوزخ) حکم دوزخ را دارد؛ اما اگر از دوزخیان بپرسی، همان اعراف برایشان بهشتِ برین به نظر می‌رسد.

میان کسی که معشوقش در آغوش اوست با کسی که چشمانش به در خیره مانده تا خبری از یار بیابد، تفاوتی عظیم در کیفیتِ زیستن و آرامش وجود دارد.