گلستان - باب اول در سیرت پادشاهان

داستانِ پادشاهی از پادشاهان عجم را روایت می‌کنند که با دست‌درازی و تعدی به اموال مردم، شروع به ظلم و آزار کرد؛ تا جایی که مردم از ترس مکر و شرارت او، سرزمین خود را رها کردند و به غربت پناه بردند. در نتیجه، چون جمعیت کشور کاهش یافت، درآمدهای دولت نقصان یافت، خزانه خالی شد و دشمنان فرصت یافتند که بر او غلبه کنند.

هر کس می‌خواهد در روز گرفتاری و مصیبت، فریادرسی داشته باشد، باید در روزهای سلامت و رفاه، به جوانمردی و نیکوکاری اهتمام ورزد.

بنده وفادار اگر مورد نوازش و توجه قرار نگیرد، تو را رها خواهد کرد؛ پس با لطف و مهربانی رفتار کن تا حتی فرد بیگانه نیز به بنده گوش‌به‌فرمان و وفادار تو تبدیل شود.

روزی در مجلس پادشاه، داستان زوال حکومت ضحاک و دوران پادشاهی فریدون را از شاهنامه می‌خواندند. وزیر از پادشاه پرسید: آیا می‌دانی فریدون که در ابتدا گنج و لشکر نداشت، چگونه به پادشاهی رسید؟ پاسخ داد: همان‌طور که شنیدی، مردمی با تعصب و دل‌بستگی گرد او جمع شدند و او را تقویت کردند تا پادشاه شد. وزیر گفت: ای پادشاه، اگر همراهی مردم موجب پادشاهی است، پس چرا مردم را با ظلم پراکنده می‌کنی؟ مگر نمی‌خواهی پادشاهی کنی؟

بهتر است که با سپاهیان خود به مدارا و مهربانی رفتار کنی و آنان را پرورش دهی، چرا که پادشاهیِ پادشاه تنها به پشتوانه لشکرش استوار است.

پادشاه پرسید: علت اصلی گرد آمدن سپاه و رعیت پیرامون پادشاه چیست؟ وزیر گفت: پادشاه باید دارای کرم و بخشش باشد تا مردم دور او جمع شوند و مظهر رحمت و مهربانی باشد تا مردم در پناه دولت او ایمن بمانند، و تو متأسفانه فاقد هر دو ویژگی هستی.

کسی که پیشه و خوی او ستمگری است، نمی‌تواند پادشاهی کند؛ همان‌طور که گرگ نمی‌تواند برای گوسفندان، چوپانِ دلسوزی باشد.

پادشاهی که اساس حکومتش را بر پایه ظلم بنا می‌کند، در واقع پایه‌های دیوارِ مملکت خویش را با دست خود تخریب می‌کند.

پادشاه، نصیحتِ وزیرِ خیرخواه را برنتابید و از سخن او ناراحت شد و وی را به زندان انداخت. دیری نگذشت که عموزادگانِ پادشاه برای تصاحب قدرت با او درافتادند و ملک پدر را طلب کردند. مردمی که از ستم‌های او به جان آمده بودند، به سوی رقیبان رفتند و آنان را تقویت کردند تا پادشاه قدرت خود را از دست داد و حکومت به دست رقیبان افتاد.

پادشاهی که به زیردستان خود ظلم روا می‌دارد، نباید انتظار داشته باشد که در روزهای سخت، کسی به یاری‌اش بیاید و در برابر دشمن قدرتمند، او را تنها خواهد گذاشت.

با مردم خود با صلح و عدالت رفتار کن تا از شر دشمنان در امان باشی؛ زیرا برای یک پادشاه عادل، خودِ مردم حکم لشکر را دارند.