گلستان - باب اول در سیرت پادشاهان

شنیده‌ام که پادشاهی فرمان داد اسیری را بکشند. آن اسیر که در لحظات ناامیدی بود، شروع کرد به بدگویی و ناسزا گفتن به پادشاه؛ چرا که گفته‌اند هرکس از جانش ناامید شود، هرچه در دل دارد به زبان می‌آورد.

هنگامی که راه گریزی نباشد و کار به جای باریک بکشد، انسان درمانده حتی به تیغه شمشیر چنگ می‌زند تا از خود دفاع کند.

هنگامی که انسان ناامید می‌شود، زبانش گستاخ و دراز می‌شود؛ همانند گربه‌ای که وقتی راه فرار ندارد، به سگ حمله می‌کند.

پادشاه پرسید او چه می‌گوید؟ یکی از وزیران خیرخواه گفت: ای پادشاه، او آیه‌ای از قرآن می‌خواند که می‌گوید: «خشم خود را فرو می‌برند و از خطای مردم درمی‌گذرند». پادشاه دلش نرم شد و او را بخشید. وزیر دیگری که بدخواه بود گفت: سزاوار نیست در درگاه پادشاهان سخنی جز راست بگوییم، او به پادشاه دشنام داد. پادشاه از این حرف ناراحت شد و گفت: دروغ آن وزیر اول را بیشتر از این راستِ تو می‌پسندم؛ زیرا آن دروغ برای مصلحتی بود و این راستِ تو برای بدخواهی و فتنه. خردمندان گفته‌اند دروغی که باعث اصلاح شود، بهتر از راستی است که فتنه به پا کند.

هرکس که به فرمان پادشاه عمل می‌کند، شایسته نیست که جز سخن نیک و پسندیده چیزی به زبان آورد.

بر سردر ایوان قصر فریدون نوشته شده بود:

ای برادر، این جهان برای هیچ‌کس باقی نمی‌ماند، پس دل به آفریدگار جهان ببند و بس.

به پادشاهی و ثروت دنیا تکیه مکن، چرا که دنیا افراد بسیاری چون تو را پرورش داد و سپس نابود کرد.

وقتی جان پاک قصد رفتن از بدن می‌کند (و مرگ فرا می‌رسد)، دیگر فرقی نمی‌کند که بر روی تخت جان بدهی یا بر روی خاک.