دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۹۶۹
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
درونمایه اصلی این ابیات، دعوت به خاموشی، رازداری و پرهیز از هیاهوی بیهوده است. شاعر تأکید میکند که وقار و منزلت آدمی در گرو کنترل زبان و حفظ خلوت خویش است.
در بخش دوم، فضای شعر به سمت هشداری درباره تیزبینی و نکتهسنجی ناظر یا پادشاه سوق پیدا میکند که نشاندهنده لزوم احتیاط در رفتار و گفتار در حضورِ صاحبانِ بصیرت است.
معنای روان
سکوت پیشه کن و اسرارت را بازگو نکن تا مبادا دچار بدنامی شوی؛ چرا که آبرو و وقار راستین یک انسان، در حفظ سکوت و تنهائی او نهفته است.
نکته ادبی: واژه میدان در اینجا ترکیبی از می (نفی) + دان (گفتن) است که به معنای سخن مگو میباشد. زیبایی در اینجا به معنای شکوه و وقارِ شخصیتی است.
او در پاسخ گفت که چه نیازی به حرف زدن است؟ در اینجا فرمانروایی حضور دارد که چنان تیزبین و نکتهسنج است که مو را از ماست بیرون میکشد و هیچچیز از چشمان او پنهان نمیماند.
نکته ادبی: موی شکافتن کنایه از دقت و باریکبینی بسیار است. ملکی در اینجا میتواند به معنای پادشاه یا موجودی فرهمند و دانا باشد که بر احوال آگاه است.
آرایههای ادبی
کنایه از دقت بسیار زیاد، تیزبینی و بررسی موشکافانه امور که نشاندهنده هوش سرشار ناظر است.
بیانِ رابطه علّی بین سکوت به عنوان عامل حفظ آبرو و سخنگفتن به عنوان عامل احتمالی رسوائی.