دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۸۵۱
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات در قالب یک هجو صریح و تند بیان شدهاند. شاعر خطاب به شخصی قدرتمند و ثروتمند میگوید که با وجود داشتن ظاهری آراسته و موقعیت اجتماعی، در باطن انسانی پلید و خطرناک است. در واقع، این شعر نقد تند و بیپردهای است بر ریاکاری افرادی که ثروت و مقامشان، نتوانسته است ماهیت زشت و خوی حیوانی آنها را بپوشاند.
تضاد میان ظاهر فریبنده و باطن مسموم، محور اصلی این گفتار است. شاعر با استفاده از تشبیهات جانوری، مخاطب خود را که به واسطه جاه و مال، خود را برتر میداند، به دلیل بدذاتی و تندی خویش به باد انتقاد میگیرد و از او میخواهد که به این حقیقت که انسانی فرومایه است، اعتراف کند.
معنای روان
ظاهری از نیکی و خیرخواهی به نمایش گذاشتی، اما در حقیقت شرور هستی؛ در ظاهر رفتاری نرم و ملایم داری، اما در باطن بسیار پلید و خطرناکی، درست مانند ماری نر که زهری کشنده دارد.
نکته ادبی: مار نر در ادبیات کهن معمولاً نماد خطر و شرارت آشکار است. تضاد میان نرمی و خبیث، تقابلی برای نشان دادن فریبکاری است.
اگرچه جایگاه بلندی داری، بزرگ هستی و ثروت فراوانی هم در اختیار داری، اما خودت قضاوت کن و انصاف بده که از نظر اخلاقی، فردی بسیار بدذات و پست هستی.
نکته ادبی: صدر به معنای جایگاه والا و ریاست است. ترکیب مادر غری یک اصطلاح تحقیرآمیز و کنایی است که به ریشه و سرشت بدِ فرد اشاره دارد.
آرایههای ادبی
شاعر برای نشان دادن خطرناک بودنِ باطن فردِ مخاطب، او را به مار نر تشبیه کرده است.
به کارگیری واژگان متضاد برای برجستهسازی نفاق و دوروییِ شخص مورد خطاب.
کنایه از کسی که خوی و خصلت بد و پلید دارد.