دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۸۴۴
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات در نکوهشِ صرفِ وقت و توان برای نااهلان است. شاعر با استفاده از تمثیل، نشان میدهد که هدر دادنِ زیباییها، دانش و کمالات در پیشگاهِ کسانی که ظرفیتِ درکِ آن را ندارند، کاری غیرعقلانی و نازیباست.
مفهومِ کلی، هشداری اخلاقی است بر حفظِ گوهرِ سخن و زیبایی؛ بدین معنا که نباید هر کلام یا نعمتی را به دستِ کسی سپرد که از سرِ جهل یا بیماریِ جان، قادر به ستایش و ادراکِ آن نیست.
معنای روان
و یا همنشین کردنِ کسی که نمادِ کمال و زیبایی (یوسف) است با فردی که بینایی ندارد و نمیتواند آن زیبایی را درک کند، کاری ناپسند و دور از خرد است.
نکته ادبی: همخانه کنایه از همنشینی و قرابت است و یوسف استعاره از نهایتِ زیبایی و کمال است.
و یا اینکه فردی سستعنصر و بیمقدار را با موجودی آسمانی و کمالیافته (حوری) همبستر و جفتگردانی، تضادی آشکار و ناهنجار است.
نکته ادبی: مخنث در ادبیاتِ کهن به معنای مردِ سستاراده و بیغیرت است و در برابرِ حوری قرار گرفته تا ناهنجاری این پیوند را نشان دهد.
آرایههای ادبی
شاعر با استفاده از مثالهای ملموس و متضاد، مفهومِ اتلافِ داشتههای ارزشمند در نزدِ نااهلان را تبیین کرده است.
تقابلِ میانِ امورِ عالی (یوسف، حوری) و امورِ پست یا ناکارآمد به منظورِ برجستهسازیِ نازیباییِ این پیوندها استفاده شده است.