دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۸۲۷
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به دوگانگی نهاد آدمی و نوسانات روح و جان انسان در مواجهه با احوال مختلف اشاره دارد. شاعر با استفاده از تمثیلها و اشارات اسطورهای، تضاد میان گرایشهای پست و دنیوی و جلوههای متعالی و روحانی را به تصویر میکشد.
مقصود اصلی، دعوت مخاطب به خودشناسی و مراقبه است تا دریابد در کشاکش روزگار، جان و روح او با کدام جنبه از وجودش همسفر شده است؛ آیا در بند خواهشهای نفسانی گرفتار است یا در جستجوی روشنایی و کمال.
معنای روان
جان و روان آدمی در روز مانند ماری خطرناک است و در شب همچون ماهی آرام و غوطهور. نیک بنگر و تامل کن که تو در این میان، با کدام بخش از وجودت همراه و همنشین شدهای.
نکته ادبی: تشبیه جان به مار و ماهی برای نمایش دو حالت متضاد (تنش و آرامش) به کار رفته است.
گاهی روح تو چنان در چاهِ خواهشهای نفسانی اسیر است که گویی همنشین هاروت شدهای و گاهی به چنان مقام بالایی میرسی که نگهبان زیبایی و شکوهِ ماه و زهره در آسمان میشوی.
نکته ادبی: اشاره به داستان اساطیری هاروت و ماروت (تلمیح) و نمادپردازی زهره و ماه برای توصیف مراتب وجودی.
آرایههای ادبی
تشبیه وضعیت روح در روز به مار و در شب به ماهی.
اشاره به داستان اساطیری هاروت که به دلیل نافرمانی در چاه بابل گرفتار شد.
تقابل میان واژگان برای نشان دادن نوسانات احوال درونی انسان میان پستی و بلندی.