دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۷۸۹
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این اشعار دعوتی است به صلح، دوستی و پیراستن جان از خصومت و پلیدی. شاعر با بهرهگیری از تمثیلات طبیعت، مخاطب را ترغیب میکند که اگر در باطن با نیکیها سر سازگاری دارد، باید در عمل نیز آن را به اثبات برساند و از رفتارهای زهرآگین پرهیز کند.
فضای کلی حاکم بر این ابیات، فضایی اخلاقی و پندآموز است که بر پایه تضاد میان آگاهی و ناآگاهی، و همچنین خیر و شر بنا شده است تا انسان را به سمت خودشناسی و گزینش مسیر درست سوق دهد.
معنای روان
اگر اهل آزار و پلیدی نیستی، در گلستان زندگی با نیکان و گلصفتان همراه شو؛ و اگر با حقیقت و راستی بیگانگی نداری، نشانههای موافقت و دوستی را آشکار کن.
نکته ادبی: واژه 'اغیار' جمع 'غیر' و به معنای بیگانگان یا کسانی است که با حقیقت و مسیر اصلی همراه نیستند.
اگر ذات پلید و کشنده نداری، چهره و رفتارت را با زهر کینه و خشم مسموم نکن و اگر همچون نقاشی بیجان بر دیوار، از فهم و ادراک بیبهره نیستی، این پند حکیمانه را بخوان و در آن تأمل کن.
نکته ادبی: تشبیه به 'نقش دیوار' کنایه از بیخبری و عدم توانایی در درک حقایق است.
آرایههای ادبی
گل استعاره از اهل نیکی و کمال، و خار استعاره از افراد بدذات و آزارگر است.
کنایه از کسی است که بیجان و بیتأثیر است و از درک واقعیتها ناتوان است.
همنشینی این واژگان برای تأکید بر همذات بودن ظاهر و باطنِ پلید به کار رفته است.