دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۷۱۸
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این دو بیت، شکایت فردی درمانده و بیگناه را از رفتارهای ناعادلانه و سختگیرانه صاحبکار یا مقام بالادستی خود نشان میدهد. فضای کلی حاکم بر ابیات، نوعی گلایه از تناقض میان نیت خیر و نتیجهی تلخ است.
شاعر با استفاده از تصاویر نمادینِ پر و بال که نماد توانمندی است و جوال که نماد محدودیت و زندان است، استیصال خود را در برابر ظلمی که به او روا شده، ترسیم میکند و بر بیگناهی خویش تأکید میورزد.
معنای روان
ای سرور من، چرا مرا ناتوان و بیدفاع کردی؟ من به امید پاداش و ثواب نزد تو آمدم، اما تو مرا گرفتار سختی و رنج کردی.
نکته ادبی: خواجه به معنای ارباب یا صاحبکار است. بیپر و بال بودن کنایه از سلب توانایی و قدرتِ دفاع است. وبال به معنای گناه و عاقبتِ بدِ یک کار است.
من که حتی ذرهای از خوراک گوسفندان تو را ندزدیدهام؛ پس به چه جرمی مرا در کیسه انداخته و به بند کشیدی؟
نکته ادبی: جوال در اینجا نماد زندان یا محیطی تنگ برای تنبیه است. در جوال کردنِ کسی کنایه از به بند کشیدن و تنبیه کردنِ اوست.
آرایههای ادبی
اشاره به سلب توانایی و قدرتِ حرکت و دفاع از فرد.
هماهنگی ظاهری در حروف تشکیلدهنده واژگان که بر موسیقایی کلام افزوده است.
کنایه از به بند کشیدن، محدود کردن و به دام انداختن برای تنبیه.
تقابل میان پاداش خیر با گناه و مجازات که به عمقِ شکایت شاعر افزوده است.