دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۶۴۲
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
روزه در این ابیات، نه یک ریاضتِ صرف برای جسم، بلکه ابزاری برای تعالی روح و ظرفی برای دریافت فیوضات الهی تصویر شده است.
شاعر روزه را همچون ظرفی میبیند که آدمی باید با آن به درگاه حق رفته و از سرِ نیازمندی، توشهای از معنا طلب کند و این حریم معنوی را که همچون کوزهای گرانبهاست، حفظ نماید.
معنای روان
مانند ظرفی که برای جمعآوری صدقه استفاده میشود، روزه را بپذیر و با آن دست نیاز به سوی درگاه حق دراز کن تا از رحمت الهی بهرهمند شوی.
نکته ادبی: زنبیل به معنی سبد و ظرف است و دریوزه به معنای گدایی و طلب است؛ شاعر روزه را وسیلهای برای ابراز فقرِ وجودیِ انسان در برابر بینیازیِ مطلقِ خدا دانسته است.
حقیقت روزه همچون آب حیات، آتشِ عطش و اشتیاقِ قلبی را خاموش میکند؛ پس این روزه را که همچون کوزهای برای حفظ این آبِ گوارا است، با شکستنِ پیمان یا بیحرمتی به آن، خراب مکن.
نکته ادبی: آب حیوان یا حیات استعاره از فیض الهی است که سوزش و التهاب دل را تسکین میدهد و کوزه نمادِ نگاهدارندهی این فیض است.
آرایههای ادبی
روزه به زنبیل برای گداییِ فیض و به کوزه برای حفظِ آبِ حیات تشبیه شده است.
اشاره به فیض و رحمتِ الهی که همچون آب حیاتبخش، عطشِ معنوی را فرومینشاند.