دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۶۲۱
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به تفاوت مراتب وجودی انسانها اشاره دارند؛ گروهی در بند غم و افکار واهی و بیهوده گرفتارند و گروهی دیگر، روحی بلند، شجاع و مسلط دارند که همچون شیر در بیشه، قدرتمند است.
همچنین شاعر با بهرهگیری از تمثیل تیشه، هشداری اخلاقی درباره ماهیت اندیشه میدهد و گوشزد میکند که قدرت تفکر، اگر به درستی هدایت نشود، نه تنها گرهگشا نیست، بلکه میتواند عامل آسیب و نابودی خود انسان گردد.
معنای روان
برخی از جانها چنان در پستی و محدودیت هستند که خوراک و مایه بقایشان تنها اندوه و مشغلههای ذهنیِ بیهوده است.
نکته ادبی: جانیست: مخفف 'جانی است' که در اینجا به معنای مرتبهای از وجود انسان است که با غم گره خورده است.
اما در مقابل، جانهای آزاده و بزرگی نیز وجود دارند که مانند شیر در بیشه، قوی، شجاع و مسلط بر میدان زندگی هستند.
نکته ادبی: بیشه: محل سکونت شیر که در اینجا استعاره از جایگاه قدرت و تسلط بر جهان پیرامون است.
آرایههای ادبی
جانهای بلندمرتبه و شجاع را به شیر تشبیه کرده تا بر قدرت و ابهت آنها تاکید کند.
اندیشه را به تیشه تشبیه کرده تا قدرتِ همزمان تخریب و اصلاح آن را به تصویر بکشد.
کنایه از کاری انجام دادن که باعث آسیب به خویشتن شود؛ یعنی افکار غلط، مایه زیانِ خودِ متفکر است.