دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۵۸۹
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بر تعالی روح و گذار از دلبستگیهای مادی تأکید دارد. شاعر انسان را فرا میخواند تا از مرتبه جسمانی و مادی که خاکی و فانی است، فاصله بگیرد و به حقیقت والای الهی که در باطن او نهفته است، توجه کند.
مضمون اصلی، دعوت به خودشناسی و خداشناسی است؛ اینکه چون در نهاد آدمی پرتوی از صفات خداوند وجود دارد، شایسته نیست که زبان آدمی به امور پست و دنیوی آلوده شود و تنها باید از معارف الهی سخن گفت.
معنای روان
ای کسی که پیکرت از خاک آفریده شده، از مسائل دنیوی و مادیات سخنی نگو و کلامت را تنها به وصف و یاد آن قلب و روحی اختصاص بده که مانند آینهای پاک، حقیقت خدا را بازتاب میدهد.
نکته ادبی: تن خاکی کنایه از جسم و بعد مادی انسان است و آینه پاک استعارهای از دل و جانِ صیقلیافته از زنگار گناه و دنیاست.
در درون وجود تو نشانهای از صفتهای خالق هستی به امانت گذاشته شده است؛ پس شایسته نیست که از چیزی جز ویژگیهای آن آفریدگار آسمانها و زمین سخنی بر زبان بیاوری.
نکته ادبی: خالق افلاک لقبی برای پروردگار است که با اشاره به درون انسان، بر رابطه میان کلانجهان و انسان دلالت دارد.
آرایههای ادبی
اشاره به قلب و روح آدمی که اگر از زنگار مادیات پاک شود، محل تجلی نور الهی میگردد.
تقابل میان بعد پست و مادی وجود انسان و بعد متعالی و روحانی آن برای نشان دادن تضاد درونی.
تکرار فعل نهی برای تأکید بر پرهیز از گفتار بیهوده و ناپسند.