دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۱۵۷۵

مولوی
عمرم به کنار زد کناری با تو چون عمر گذشتنیست باری با تو
نی نی غلطم گذرد پیشهٔ عمر آن عمر که یافت او گذاری با تو

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این اشعار به کوتاهی و ناپایداری عمر و ارزشِ آن در سایه وصال یار می‌پردازد. شاعر با نگاهی فلسفی به گذر زمان، در پی اثبات این نکته است که عمر حقیقی تنها آن لحظاتی است که با معشوق سپری شده است.

در واقع شاعر در ابتدا گمان می‌کند که کنار یار بودن، عمر را متوقف می‌کند، اما بلافاصله درمی‌یابد که ذات عمر، گذرا بودن است و آنچه ارزش واقعی دارد، فقط همان لحظاتِ دیدار و همراهی با معشوق است.

معنای روان

عمرم به کنار زد کناری با تو چون عمر گذشتنیست باری با تو

چرا که عمر انسان مانند مسافری در حال گذر است، پس چه بهتر که این فرصت اندک را با تو سپری کنم.

نکته ادبی: واژه 'باری' به معنای فرصتی یا غنیمتی از روزگار است.

نی نی غلطم گذرد پیشهٔ عمر آن عمر که یافت او گذاری با تو

آن عمری که معنا و ارزش حقیقی دارد، عمری است که در مسیرِ همراهی و دیدار با تو سپری شده باشد.

نکته ادبی: واژه 'گذار' در اینجا به معنای دیدار، عبور و یا فرصتِ وصال به کار رفته است.

آرایه‌های ادبی

تضاد و نقیض‌گویی نی نی غلطم

شاعر با استفاده از این عبارت، نگاه قبلی خود را رد کرده و به درک عمیق‌تری از ماهیت ناپایدار عمر می‌رسد.

ایهام گذار

این واژه هم به معنای عبور کردن و گذرِ عمر است و هم به معنای دیدار و فرصتِ وصال که به شعر عمق بخشیده است.

تشخیص گذرد پیشهٔ عمر

شاعر برای عمر (زمان) ویژگی انسانیِ داشتنِ پیشه یا عادت قائل شده است.