دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۵۳۱
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات با نگاهی تأملبرانگیز به مفهوم حسادت میپردازند. شاعر در پی آن است که نشان دهد چگونه نگاهِ حسودان از ظواهرِ مادی مانند پوشاک و زیباییِ چهره فراتر رفته و یا باید متوجه کمالات درونی و شکوهِ معنوی انسانِ دانا و بزرگمنش شود.
درونمایه اصلی، تقابل میان حسادت به امور گذرا و ظاهری در برابر شایستگیِ مقامِ روحانی و علمی است. شاعر با لحنی که گویی مخاطب را به اندیشیدن وامیدارد، سلسلهمراتبی از متعلقاتِ حسد را ترسیم میکند که از جامه و لب، به سمتِ فرّ و شکوهِ روحِ دانشمند اوج میگیرد.
معنای روان
آن کسی که به لباس و پوشاکِ تو حسادت میورزد، بهتر است که به لبهای دلربا و استغنامند تو نیز حسد بورزد تا شاید بداند حسادت به چه چیزهایی شایستهتر است.
نکته ادبی: واژه خودکامه در اینجا صفتی برای لب است که به معنای لبِ ناز، مغرور یا لبِ فرمانروا و دلبر است که اختیاری تام در دلبری دارد.
و یا اینکه آن شخص حسود، به چهرهی فرخنده و مبارک تو رشک ببرد، و یا به شکوه و جلال و بزرگیِ روحِ دانشمند و عارفِ تو غبطه بخورد.
نکته ادبی: فرخ به معنای مبارک و خجسته است و کر و فر اصطلاحی رایج برای توصیف نمایشِ شکوه و عظمت و اقتدار است.
آرایههای ادبی
تکرار واژه رشک برای تأکید بر موضوع اصلی شعر و ایجاد ضربآهنگ درونی در ابیات.
ایجاد توازن موسیقایی در بیت دوم برای دستهبندی و برشمارشِ موضوعات مورد حسادت.