دیوان شمس - رباعیات

این ابیات با بهره‌گیری از ظرفیت‌های بازی با کلمات و آرایه‌ی جناس، وضعیتِ پرآشوبِ عاشقی را به تصویر می‌کشند که میان دو خواسته در نوسان است: نخست، وصالِ محبوب (دلبر) و دوم، بازیافتنِ اختیار و تسلط بر خویشتن (دل بر من). شاعر در کمالِ استیصال بیان می‌کند که از هر دو باز مانده است؛ نه یاری در کنار دارد و نه بر قلبِ خویش فرمانرواست.

در بخش دوم، شاعر با لحنی آمرانه و در عین حال ملتمسانه، دلِ خویش را پند می‌دهد که بدونِ معشوق، آرام نگیرد و در پیِ هوس‌های گوناگون پراکنده نشود؛ چرا که داشتنِ یک دلِ متمرکز و هوشیار، بسیار ارزشمندتر از هدر دادنِ توانِ روحی در عشق‌های متعدد و بی‌حاصل است.