دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۱۴۷۶

مولوی
دیدم رویت بتا تو روپوش مکن پنهانی ما تو باده ها نوش مکن
هر چند دراز کرده بد گوی زبان ای چشم و چراغ عاشقان گوش مکن

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این قطعه شعری عاشقانه و لطیف است که در آن سراینده با لحنی التماس‌آمیز و در عین حال ستایش‌گرانه، معشوق را به بی‌اعتنایی نسبت به حرف‌های بدگویان دعوت می‌کند. شاعر بر این باور است که پیوند میان عاشق و معشوق نباید تحت‌تأثیر هیاهوی اطرافیان و عیب‌جویان قرار گیرد.

درونمایه‌ی اصلی این اثر، دعوت به وفاداری و حفظ حریم عشق در برابر تهدیدات بیرونی است. شاعر با استفاده از تعابیر نمادین، معشوق را محورِ جهانِ خود می‌داند و از او می‌خواهد که با جلوه‌گری و بی‌توجهی به سخن‌چینی‌ها، پیوندِ قلبیِ میانشان را مستحکم نگه دارد.

معنای روان

دیدم رویت بتا تو روپوش مکن پنهانی ما تو باده ها نوش مکن

ای معشوقِ زیبا، من جمال تو را دیده‌ام، پس دیگر صورتت را از من پنهان مکن و نقاب بر چهره نکش.

نکته ادبی: واژه «بتا» منادا است و به معنای «ای بت» یا «ای معشوق زیبا» به کار رفته که در ادبیات فارسی نمادِ زیبایی مطلق است.

هر چند دراز کرده بد گوی زبان ای چشم و چراغ عاشقان گوش مکن

راز پنهانی و عشقِ میان ما را نادیده نگیر و آن را با مشغول شدن به خوشی‌های دنیوی یا غفلت، از یاد مبر.

نکته ادبی: «باده‌ها نوش کردن» کنایه از غرق شدن در لذت‌های دنیوی و غفلت است که در اینجا برای نهیِ معشوق از فراموشیِ رازِ عاشقانه به کار رفته است.

آرایه‌های ادبی

کنایه زبان دراز کردن

به معنای سخن‌چینی و بدگویی کردن است.

کنایه چشم و چراغ

به معنای عزیزترین فرد و مایه هدایت و امید است.

استعاره بتا

خطاب به معشوق به عنوان بت و تجسم زیبایی است.

کنایه روپوش مکن

به معنای پنهان نکردن چهره یا عدمِ دوری‌گزینی از عاشق است.