دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۳۸۴
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به ناگزیر بودنِ حکم تقدیر و عشق در مسیر زندگی آدمی اشاره دارند؛ به طوری که انسان در برابرِ حوادث روزگار، اگر تسلیم و فروتن باشد، مانند کمانی که با تیرِ سرنوشت همراه میشود، به کمال میرسد، اما اگر در برابرِ آن مقاومت کند، گرفتارِ رنج و سرگشتگی خواهد شد.
مفهومِ کلی بر لزومِ خویشتنداری و پرهیز از دنبالهرویِ خواهشهای نفسانی تأکید دارد و نشان میدهد که آگاهیِ دیرهنگام و حسرت، سودی برای کسی که در دامِ هوایِ نفس افتاده، نخواهد داشت و تنها دستاوردِ او اندوه و پشیمانی است.
معنای روان
چه کسی است که از اصابتِ تیرِ بلا یا عشق، خمیده و فروتن نشده باشد؟
نکته ادبی: تیر استعاره از قضا و قدر است و کمان نمادِ تسلیم و تواضع در برابر امر الهی.
و چه کسی است که از جراحتِ چنین تیری، گرفتار و مقهورِ عشق نشده باشد؟
نکته ادبی: واژه چنان در اینجا به معنایِ اسیر و گرفتار در دامِ بلا یا عشق است.
آرایههای ادبی
تیر به عنوان نمادِ قضا و قدر و تأثیراتِ ناگهانی عشق و بلا به کار رفته است.
تشبیه انسانِ تسلیم و فروتن به کمان که در برابرِ قدرتِ تیر (سرنوشت) خم میشود.
کنایه از حسرت خوردن، درماندگی و پشیمانیِ شدید از کردههای گذشته.
دارای دو وجه است؛ یکی به معنای شادی و پایکوبی و دیگری (که در اینجا مراد است) به معنایِ مویه کردن و بر سر و صورت کوبیدن از سرِ پشیمانی.