دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۱۳۷۱

مولوی
یا صورت خودنمای تا نقش کنیم یا عزم کنیم و پای در کفش کنیم
یا هر یک را جدا جدا بوسه بده یا یک بوسه که تا همه پخش کنیم

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات فضایی صمیمانه، بازیگوشانه و سرشار از شور و شوق عاشقانه دارند. شاعر در این قطعه، با بیانی طنزآلود و زیرکانه، در پیِ جلبِ توجه معشوق است و موقعیتی فانتزی و دلنشین را ترسیم می‌کند که در آن، عاشق برای رسیدن به وصال و بهره‌مندی از عشق، پیشنهادهای جسورانه و خلاقانه‌ای را به معشوق ارائه می‌دهد.

درونمایه‌ی اصلی این اثر، اشتیاقِ شدید برای ارتباط نزدیک است که با زبانی ساده و در عین حال موزون بیان شده. شاعر با استفاده از قالب پرسش و پاسخ‌های شرطی، فضای تعاملی زیبایی ساخته که هم نشان‌دهنده شیفتگی اوست و هم رگه‌هایی از شوخ‌طبعی و رندی عاشقانه را به نمایش می‌گذارد.

معنای روان

یا صورت خودنمای تا نقش کنیم یا عزم کنیم و پای در کفش کنیم

یا چهره‌ات را نمایان کن تا بتوانم تصویر آن را ترسیم کنم (و از تماشایش لذت ببرم)، یا اگر نمی‌خواهی چهره نشان دهی، بیایید تصمیم بگیریم و آماده‌ی رفتن شویم.

نکته ادبی: پای در کفش کردن کنایه‌ای است از مهیّا شدن برای رفتن یا حرکت کردن. نقش کردن در اینجا به معنای ترسیم کردن تصویر معشوق است.

یا هر یک را جدا جدا بوسه بده یا یک بوسه که تا همه پخش کنیم

یا اینکه به تک‌تک اعضای من جداگانه بوسه بزن، یا یک بوسه ی واحد و عمیق به من بده تا آن را میان تمام اعضای بدنم تقسیم کنم و از آن بهره‌مند شوم.

نکته ادبی: کاربرد طنزآمیز و خیالی برای واژه‌ی پخش کردن که بیانگر شدتِ تمنای عاشق برای دریافت محبت است.

آرایه‌های ادبی

کنایه پای در کفش کردن

کنایه از عزمِ سفر کردن و آماده‌ی ترک محل شدن.

موازنه و تکرار یا... یا...

استفاده از ساختارِ دوگانه (یا... یا...) که به شعر آهنگ و ساختارِ پرسش‌گونه‌ای جذاب بخشیده و بر تردید و بازیگوشی عاشق تأکید دارد.