دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۲۰۱
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این سروده بیانگر روحیه قناعت، عزتنفس و آزادگی در برابر ناملایمات روزگار است. شاعر در این قطعه، برتریِ داراییِ اندکِ حاصل از دسترنج شخصی را بر نعمتهای فراوانِ حاصل از وابستگی و تملقِ دیگران تبیین میکند.
درونمایه اصلی اثر، ستایش آزادگی و بیزاری از بندگی است؛ گویی شاعر فقر و تنگدستی را با حفظ شرافت، به مراتب برتر از تندادن به ذلت و اسارت در برابر دیگران برای رسیدن به رفاه میداند.
معنای روان
تا زمانی که از دارایی اندک و سادهی خودم بهرهمند باشم، به خدا سوگند که هیچ میل و طمعی به نعمتها و لذتهای گرانبهای دیگران ندارم.
نکته ادبی: واژه «انگبین» در اینجا استعاره از تجملات و نعمتهای دنیوی است که از جانب غیر حاصل میشود و در مقابل «دوغ» که نماد داراییِ اندکِ شخصی و خودساخته است، قرار گرفته است.
حتی اگر فقر و تهیدستی مرا به چنان سختی بکشاند که در آستانه مرگ قرار گیرم، حاضر نیستم آزادی و آزادگی خود را با تن دادن به بندگی دیگران معاوضه کنم.
نکته ادبی: «بیبرگی» کنایه از فقر و نداشتن امکانات است و ترکیب «به گوش مالیدن» در اینجا استعارهای است از فشار آوردنِ روزگار یا سختی کشیدن.
آرایههای ادبی
تقابل میان نماد سادگی و قناعت (دوغ) با نماد تجمل و رفاه غیرمستقیم (انگبین) برای نشان دادن اولویت عزت نفس.
کنایه از فقر، نداشتنِ توش و توان و تهیدستی.
کنایه از فشار آوردنِ سختیها و رسیدن به نقطه عسرت و سختی.