دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۱۵۳
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به تقابل میان شور و اشتیاق انسان برای رسیدن به معبود و گذر شتابان عمر میپردازد. سراینده با نگاهی حسرتبار به گذشته، از اینکه بخش عمدهای از فرصتهای زندگی را در غفلت و ناآگاهی سپری کرده و در پی حقیقت نبوده، اندوهگین است.
مفهوم اصلی این است که حتی در صورت رسیدن به مقصود و کمال، بازگشت به گذشته غیرممکن است و این حسرت، بزرگترین رنج آدمی در راه کمال است.
معنای روان
در پی جستجوی محبوب و معبود با تمام توان میدوم، در حالی که عمرم به پایان خود نزدیک شده است و من همچنان در غفلت و ناآگاهی به سر میبرم.
نکته ادبی: اندر حرف اضافهای کهن به معنای در است و واژه خواب استعاره از غفلت و بیخبری نسبت به حقایق هستی است.
فرض را بر این میگیرم که بالاخره به وصال محبوب خواهم رسید؛ اما این عمر رفته و زمان از دست رفته را چگونه میتوانم دوباره به چنگ آورم و تکرار کنم؟
نکته ادبی: گیرم به معنای فرض کن و انگار است و فعل دریابم در اینجا به مفهوم بازپسگیری و جبرانِ فرصتهای از دسترفته به کار رفته است.
آرایههای ادبی
استعاره از غفلت و بیخبری انسان در دنیای مادی که مانع از درک حقیقت میشود.
پرسشی که پاسخ آن منفی است و بر غیرقابلبازگشت بودن زمان تأکید دارد.