دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۱۱۴۳

مولوی
امروز چو حلقه مانده بیرون دریم با حلقه حریف گشته همچون کمریم
چون حلقهٔ چشم اگر حریف نظریم باید که ازین حلقهٔ در درگذریم

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات در فضایی عرفانی با بهره‌گیری از نماد «حلقه» سروده شده‌اند که در اینجا به معنای دربند ماندن، محدودیت و فاصله میان عاشق و معشوق است. شاعر از وضعیت خود سخن می‌گوید که همچون حلقه‌ای بر درِ خانه یار، از وصال بازمانده و پشت در مانده است.

پیام اصلی ابیات، دعوت به گذر از ظاهر و محدودیت‌هاست. شاعر تأکید دارد که اگر انسان می‌خواهد به حقیقتِ بینایی یا شهود دست یابد، باید از حصار «حلقه» (که نمادِ وابستگی‌های دنیوی یا تعلّقات است) رها شود و به سوی مقصود حقیقی پرواز کند.

معنای روان

امروز چو حلقه مانده بیرون دریم با حلقه حریف گشته همچون کمریم

امروز ما همچون حلقه‌ای بر درِ خانه یار مانده‌ایم و از درون بی‌خبریم؛ در عین حال با این حلقه هم‌دستی کرده و همچون کمربندی گردِ در حلقه زده‌ایم.

نکته ادبی: واژه حلقه در این بیت دارای ایهام است؛ هم به معنای کوبه در و هم به معنای بند و محدودیت که عاشق در آن گرفتار شده است.

چون حلقهٔ چشم اگر حریف نظریم باید که ازین حلقهٔ در درگذریم

اگر ما همچون مردمک چشم، طالبِ دیدنِ یار هستیم، باید از این دایره و حصار (حلقه در) عبور کنیم تا به مقصود برسیم.

نکته ادبی: حلقه چشم استعاره از مردمک چشم است که مرکز بینایی است و در اینجا به معنای چشمِ نظاره‌گرِ طالبِ حق است.

آرایه‌های ادبی

ایهام حلقه

اشاره به کوبه در و همچنین بند و حصاری که عاشق را در پشت در نگه داشته است.

استعاره حلقه چشم

استعاره از مردمک چشم که مرکز توجه و دیدن است.

تکرار حلقه

تکرار واژه حلقه برای تأکید بر گرفتاری و محدودیت در عین ایجاد موسیقی درونی.