دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۰۵۰
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات تباین میان مسیرِ اهلِ دل و اهلِ ظاهر را به تصویر میکشند. شاعر نشان میدهد که هر انسانی بنا بر دغدغه و نیاز درونی خود، به سمتی گرایش دارد؛ عاشق در یادِ یار و تماشایِ جایگاهِ اوست و زاهد در گروِ آیینها و عبادات شرعی.
این تقابل در بیت دوم به شکلی تمثیلی بیان میشود تا نشان دهد همچنان که هر تشنهای به سوی آب و هر گرسنهای به سوی نان میرود، آدمیان نیز در پی رفعِ نیازهای باطنی خود، مسیرهای متفاوتی را میپویند.
معنای روان
عاشق پیرامون ویرانهها و خانههایی که یادآور معشوق است پرسه میزند، در حالی که زاهد وقت خود را صرف گرداندن تسبیح و به جا آوردن رکوع در نماز میکند.
نکته ادبی: اطلال و ربوع در ادبیات کلاسیک به معنای آثار باقیمانده از منزلگاه یار است که عاشق با دیدن آن بر غماش افزوده میشود.
یکی به دنبال نان برای رفع گرسنگی است و دیگری به لب آب میرود تا تشنگیاش را فرو نشاند؛ چرا که آنکس که دردمندِ تشنگی است به آب پناه میبرد و آنکس که در بندِ گرسنگی است در پی نان است.
نکته ادبی: جوع واژهای عربی به معنای گرسنگی است که در کنار عطش تقابلی نمادین میانِ نیازهای جسمانی و تفاوت در پیگیریِ مقاصدِ انسانی ایجاد کرده است.
آرایههای ادبی
نشاندهندهی تقابل میان دو نوع نگرش و دو مسیر متفاوت در زندگی.
تناسب میان نیاز و رفعکننده آن که مفهومِ درگیری هر فرد با دغدغهی خاص خود را برجسته میکند.