دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۰۴۳
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به تأمل در عاقبتاندیشی و جایگاه عقل در برابر تقدیر میپردازد. شاعر با بیانی حسرتبار از شتابزدگی و بیتدبیری انسان سخن میگوید که چگونه نادیده گرفتن جوانب امور، فرد را در چنبرهی حوادث گرفتار میکند.
در لایهی عمیقتر، این متن به تقابلِ تدبیرِ انسانی و تقدیرِ الهی اشاره دارد؛ جایی که حتی زیرکترین و دوراندیشترین افراد نیز در برابر پیچیدگیهای غیرمنتظرهی روزگار، ناچار به تسلیم میشوند و عقل در چنین شرایطی کارایی خود را از دست میدهد.
معنای روان
بدون فکر و بررسی جوانبِ کار، دست به اقدامی زدم و عواقب آن را در نظر نگرفتم.
نکته ادبی: ترکیب «پس و پیش» کنایه از آیندهنگری و بررسی جوانب و عواقب کار است.
هر کس که بدون تدبیر و تأمل کاری را آغاز کند، باید منتظر باشد که چنین نتیجهی نامطلوبی برایش رقم بخورد.
نکته ادبی: «چنین آید پیش» کنایه از مواجه شدن با پیامدهای ناخواسته و دشوار است.
آرایههای ادبی
عدم آیندهنگری و بیتوجهی به عواقب کار.
دادن ویژگیهای انسانی (حیلهگری و ترس) به مفاهیم انتزاعیِ قضا و خرد برای تأکید بر ناتوانی انسان در برابر تقدیر.
تقابلِ قدرتِ تحلیلِ انسانی (خرد) با قدرتِ نامحدودِ تقدیر (قضا).