دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۱۰۰۷

مولوی
ناگه بزدم دست بسوی جیبش سرمست شدم ز لذت آسیبش
دستم نرسید سوی جیبش اما المنة الله که بر دم سیبش

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات در فضایی طنزآمیز و رندانه، روایتگر لحظه‌ای از سرکشی و تمایلات نفسانی است که شاعر با زبانی کنایه‌آمیز، اشتیاق انسانی را در موقعیتی غیرمنتظره به تصویر می‌کشد.

در این قطعه، نگاهی شوخ‌طبعانه به پدیده‌ی وسوسه و ناکامی وجود دارد که با تکیه بر استعاره‌های بدنی، موقعیتی خنده‌آور و ملموس از تجربه‌ی لذت را ترسیم می‌نماید.

معنای روان

ناگه بزدم دست بسوی جیبش سرمست شدم ز لذت آسیبش

از لذتِ این عملِ جسورانه و خطرناک، غرق در سرخوشی و سرمستی شدم.

نکته ادبی: واژه آسیب در اینجا کنایه از عملِ مخاطره‌آمیز و غیرمنتظره‌ای است که لذتی آنی در پی دارد.

دستم نرسید سوی جیبش اما المنة الله که بر دم سیبش

خدا را سپاس که لااقل به بخشی از آن (استعاره از عضوی از بدن) دست یافتم.

نکته ادبی: المنة الله عبارتی عربی برای شکرگزاری است که در اینجا با رویکردی طنزآمیز استفاده شده است. همچنین دم سیب استعاره‌ای کنایی برای بخشی از بدن است.

آرایه‌های ادبی

کنایه دم سیب

استعاره‌ای برای اشاره به بخشی از اندام بدن که در فضایی رندانه و طنزآمیز به کار رفته است.

ایهام آسیب

اشاره به دو معنایِ درد و زیان، و در عین حال لذتِ ناشی از انجامِ یک عملِ خلافِ قاعده که به آن هیجان می‌بخشد.