دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۹۷۲

مولوی
یاری خواهی ز یار با یار بساز سودت سوداست با خریدار بساز
از بهر وصال ماه از شب مگریز وز بهر گل و گلاب با خار بساز

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بر ضرورت صبر، مدارا و تحمل سختی‌ها در مسیر رسیدن به مقصود تاکید دارد. شاعر بیان می‌کند که برای دستیابی به اهداف بلند و وصال معشوق، باید با دشواری‌های مسیر کنار آمد و از ناملایمات نهراسید، چرا که هر زیبایی و موهبتی در این عالم، ناگزیر با سختی‌هایی همراه است که باید برای رسیدن به آن، آن سختی‌ها را به جان خرید.

معنای روان

یاری خواهی ز یار با یار بساز سودت سوداست با خریدار بساز

اگر خواهان همراهی و یاریِ دوست هستی، باید با اخلاق و رفتارهای او کنار بیایی و سازگار شوی؛ چرا که رابطه تو با معشوق، نوعی معامله است و در هر معامله‌ای لازم است که با خریدار، که در اینجا همان معشوق است، مدارا کنی.

نکته ادبی: واژه سودا در اینجا به معنای معامله و داد و ستد است و فعل بساز در این سیاق به معنای مدارا کردن و تسلیم شدن در برابر شرایط است.

از بهر وصال ماه از شب مگریز وز بهر گل و گلاب با خار بساز

اگر مشتاق دیدار معشوقی هستی که مانند ماه درخشان است، از تاریکی شب و مشکلات مسیر فرار نکن. همان‌گونه که برای به دست آوردن گل زیبا و عطر آن، باید گزندِ خار را تحمل کرد، برای رسیدن به وصال نیز باید سختی‌های راه را با جان و دل پذیرفت.

نکته ادبی: ماه استعاره از معشوق و کمال، شب نماد دشواری و هجران، و خار استعاره از رنج‌های ناگزیر در مسیر رسیدن به هدف است.

آرایه‌های ادبی

استعاره ماه و شب و خار

ماه نماد معشوق زیبا، شب نماد سختی‌های راه و خار نماد موانع و دردهای رسیدن به مقصود است.

تضاد گل و خار

تضاد میان گل و خار برای نشان دادن لزوم تحمل سختی‌ها در کنار بهره‌مندی از زیبایی‌ها به کار رفته است.

اشتقاق سودت و سوداست

هم‌ریشگی واژگان برای تأکید بر ماهیت تجاری و معامله‌گرانه رابطه عاشق و معشوق استفاده شده است.