دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۹۱۵
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
در این ابیات، شاعر با زبانی دردمند و صریح، به وضعیت اسفبار جامعهای اشاره میکند که در چنگال قحطی و تنگدستی گرفتار شده است. او با مخاطب قرار دادن کسی که بر حقایق پرده کشیده، خواهان کنار رفتن حجابهای مصلحتسنجی است تا عمق فاجعه و گرسنگی مردم آشکار شود.
فضای اثر آکنده از حس ترحم و بیزاری از خفتی است که فقر بر انسان تحمیل میکند. شاعر در پی آن است که با نشان دادن حقیقتِ تلخِ گرسنگیِ مردم، وجدانهای خفته را بیدار کند و این وضعیتِ تحقیرآمیز را ناشی از نادیده گرفتن حقایق یا بیکفایتی مسئولان بداند.
معنای روان
ای کسی که حجاب و پوشش بر حقیقت کشیدهای، این پردهها را کنار بزن تا دیگر کسی از شدت استیصال مجبور نباشد برای سیر کردن شکم خود به کارهای پست و دور از شأن (صید مردار) تن دهد.
نکته ادبی: مردار در اینجا کنایه از لقمه حرام یا هر چیز پست و دور از شأن است که انسان در شرایط بحرانی برای بقا به آن متوسل میشود.
به مردم رحم کنید که اهالی مصر به خاطر قحطی و گرسنگی چنان دچار درماندگی شدهاند که حتی آب گرم (چیزی بسیار ناچیز و کمارزش) کالای اصلی بازارشان برای معامله شده است.
نکته ادبی: یلغون واژهای کهن به معنای چیزی بیمقدار و ناچیز است و کنایه از فقر مطلق میباشد؛ مسیریان نیز جمع مصری است که به مردم سرزمین مصر اشاره دارد.
آرایههای ادبی
اشاره به روی آوردن به کارهای پست و ناپسند برای رفع نیازهای اولیه در زمان قحطی.
اغراق در شدت فقر که در آن حتی آب گرم (به عنوان چیزی بیارزش) حکم کالا و سرمایه را در بازار پیدا کرده است.