دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۸۹۵

مولوی
در خاک در وفای آن سیمین بر میکار دل و دیده میندیش ز بر
از من بشنو تا نشوی زیر و زبر والله که خبر نداری از زیر و زبر

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات بر لزوم گذشتن از خود و رهایی از تعلقات ظاهری در مسیر عشق تأکید دارند. شاعر مخاطب را دعوت می‌کند که در راه وفاداری به محبوب، با تمام وجود گام بگذارد و از دلبستگی به پوسته‌ی دنیا رها شود تا از سرگردانی مصون بماند.

همچنین هشداری در این کلام نهفته است که بی‌خبری از حقایقِ پنهانِ هستی و درک نکردن عمقِ عشق، انسان را به گمراهی و تباهی می‌کشاند.

معنای روان

در خاک در وفای آن سیمین بر میکار دل و دیده میندیش ز بر

در پیشگاهِ محبوبِ زیباچهره، تمامِ وجود و نگاهت را فدایِ وفاداری کن و نگرانِ پوسته‌ی ظاهری و هیاهویِ دنیا مباش.

نکته ادبی: سیمین‌بر استعاره از معشوق زیباروست و کاشتن دل و دیده کنایه از صرفِ تمام هستی و توجه در راهِ عشق است.

از من بشنو تا نشوی زیر و زبر والله که خبر نداری از زیر و زبر

پندِ مرا بشنو تا در مسیرِ عشق دچارِ سرگردانی و تباهی نشوی؛ چرا که به خدا سوگند، تو هنوز از رازها و حقایقِ پنهانِ هستی بی‌خبری.

نکته ادبی: جناس تام بر روی عبارت زیر و زبر، که در اولی به معنای دگرگون شدن و در دومی به معنای اسرارِ نهان و آشکار است.

آرایه‌های ادبی

استعاره سیمین‌بر

اشاره به معشوقی با رخسار درخشان و زیبا.

جناس تام زیر و زبر

استفاده از یک عبارت با دو معنای متفاوت (دگرگونی و سرگردانی در برابرِ اسرارِ نهان و آشکار).

کنایه کاشتن دل و دیده

به معنای نثار کردن و وقف کردن تمامی وجود و تمرکز در راهِ محبوب.