دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۸۸۳

مولوی
بالا بنگر دو چشم را بالا دار صاحب نظری کن و نظر با ما دار
مردانه و مرد روی دل اینجا دار آوردم و آمدم تو دانی یاد آر

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این اشعار دعوت‌نامه‌ای است برای عروج از دیدگاه‌های مادی و محدود به سوی کمال و بصیرت معنوی. شاعر با لحنی صمیمانه و در عین حال تأکیدی، مخاطب را به حفظ هوشیاری، ثبات قدم در راه حقیقت و یادآوری پیمان‌های درونی فرا می‌خواند تا با چشم جان، هستی را تماشا کند.

فضا و حال‌وهوای این ابیات سرشار از شور و فراخوانی به مراقبه و استواری است. تأکید بر صاحب‌نظری و مردانه زیستن، نشان از اهمیت تعالی نفس و پایداری در مسیر عشق دارد که مخاطب را به بازگشت به اصل خویش دعوت می‌کند.

معنای روان

بالا بنگر دو چشم را بالا دار صاحب نظری کن و نظر با ما دار

به سوی درجات عالی و معنوی نگاه کن و چشمانت را به سمت حقیقت برگردان. صاحب‌بصیرت و بینش باش و نگاه محبت‌آمیزت را به ما معطوف کن.

نکته ادبی: صاحب نظر کنایه از کسی است که بصیرت قلبی دارد و با چشم جان می‌بیند، نه فقط با چشم سر.

مردانه و مرد روی دل اینجا دار آوردم و آمدم تو دانی یاد آر

با صلابت و شجاعت تمام، قلب و توجه خود را معطوف به این درگاه کن. من وجود خود را به همراه آورده‌ام؛ تو که از پیمان‌ها و رازهای گذشته آگاهی، آن را به یاد آور.

نکته ادبی: مردانه و مرد روی در اینجا به معنای استواری، همت عالی و پایمردی در مسیر عشق است که در تقابل با سستی و تردید قرار دارد.

آرایه‌های ادبی

کنایه بالا بنگر

کنایه از توجه به عالم بالا و امور معنوی و تعالی روح است.

اشتقاق نظر و صاحب‌نظری

استفاده از هم‌خانواده‌های واژه نظر برای تأکید بر اهمیت بینش و دقت در درک حقیقت.

مراعات نظیر چشم و نظر

تناسب میان واژگان مرتبط با بینایی که به غنای تصویری بیت کمک کرده است.