دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۸۸۲
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
در این ابیات، شاعر به نکوهش ظواهر فریبنده و پوچ دنیا میپردازد. او هشدار میدهد که آنچه به ظاهر زیبا و چون باغی پرطراوت جلوه میکند، در باطن خالی از میوه و حقیقت است.
پیام بنیادین سخن این است که انسان نباید عمر و انرژی خود را صرف دلبستگی به امور بیپایه و فریبآمیز کند؛ چرا که در پیِ این سراب رفتن، جز رنج و فرسودگی، ثمری برای آدمی نخواهد داشت.
معنای روان
این منظرهای که پیش رو داری، تنها ظاهری از یک باغ است و هیچ میوه و نتیجهای در آن نیست؛ پس بیهوده خود را به زحمت نینداز و برای اثبات یا رسیدن به آن، سوگند نخور.
نکته ادبی: واژه صورت در اینجا به معنای شکل و ظاهرِ مقابلِ حقیقت است و رنجه مشو به معنای خود را به سختی و مشقت افکندن است که در اینجا به تلاش بیهوده اشاره دارد.
این امری که به آن مشغول هستی، یا کاری بیریشه و معلق است و یا مایه فریب و سرگردانی؛ چرا که هیچکس تا به حال از تو سراغ حقیقت یا خبری از این جنس امورِ بیپایه را نگرفته است.
نکته ادبی: واژه غرر در زبان کلاسیک به معنای فریب، خطر و غرور است و در اینجا بر بیاعتباری موضوع تأکید دارد؛ همچنین ساختار فعل نجست اشاره به عدم ارزشِ جستجو در این حوزه دارد.
آرایههای ادبی
تشبیه دنیا و امور مادی به تصویری از یک باغ که فقط ظاهر دارد و تهی از حقیقت است.
مقابله میان ظاهر (صورت) و باطن (ثمر) برای نشان دادن پوچی امور مادی.