دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۷۴۴
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به تقابل میان دلبستگیهای دنیوی و توجه به حق تعالی میپردازد. شاعر در فضایی عرفانی، وضعیت انسانها را در چرخه شب و روز ترسیم میکند و نشان میدهد که چگونه اکثریت مردم درگیر روزمرگیها هستند.
در حالی که گروهی از مردم پس از بیداری به دنبال تأمین نیازهای مادی و پیگیری اسباب دنیوی میروند، گروهی اندک و بیدار دل، مسیر خود را به سوی پروردگار متعال (وهاب) تغییر میدهند و از عالم اسباب فراتر میروند.
معنای روان
شب فرا رسید و همه مردم به خواب فرو رفتند؛ آنان در این سکوت و تاریکی، همچون ماهیانی که در آب غوطهور میشوند، در دریای غفلت و آرامشِ کاذبِ شبانه غرق گشتند.
نکته ادبی: تشبیه خلق به ماهی برای نمایش حالتی از غرقشدگی و بی خبری، از تصاویر استعاری در ادبیات عرفانی است.
هنگامی که روز آغاز میشود، گروهی از مردم به دنبال امور مادی و وسایل گذران زندگی میروند؛ اما دسته دیگری از بندگانِ بیدار، نگاه خود را از اسباب مادی فراتر برده و رو به سوی خداوندِ بخشنده (وهاب) میآورند.
نکته ادبی: تقابل میان 'اسباب' (عالم مادی و ابزار دنیوی) و 'وهاب' (از نامهای الهی) هسته اصلی معنایی این بیت را شکل میدهد.
آرایههای ادبی
تشبیه مردم به ماهی که در آب (خواب) غرق میشوند تا حالت بیخبری آنان در شب تصویر شود.
تقابل میان وسایل دنیوی و خداوند بخشنده که مسیر حرکت انسان را در روز نشان میدهد.
خواب به عنوان استعارهای از غفلت و دوری از حقیقت در نظر گرفته شده است.