دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۷۳۸

مولوی
شادی همه طالبان که مطلوب رسید داد ای همه عاشقان که محبوب رسید
آن صحت رنجهای ایوب رسید آن یوسف صد هزار یعقوب رسید

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات با لحنی پرشور و وجدآمیز، نویدبخش پایان هجران و فراق هستند. شاعر با بهره‌گیری از نمادهای عرفانی و اسطوره‌ای، رسیدن یار یا معبود حقیقی را جشن می‌گیرد و به عاشقان و طالبان حقیقت بشارت می‌دهد که دوران رنج و انتظار به سر آمده و وصال رخ داده است.

فضا و حال و هوای حاکم بر این ابیات، سرشار از امید و شادی عرفانی است. حضور چهره‌های اسطوره‌ای همچون ایوب، یوسف و یعقوب، عمق رنج پیشین و شکوه بازگشت کنونی را به خوبی به تصویر می‌کشد و پیوندی میان رنج‌های بشری و عنایت الهی برقرار می‌کند.

معنای روان

شادی همه طالبان که مطلوب رسید داد ای همه عاشقان که محبوب رسید

ای تمامی جویندگان راه حق، اکنون وقت شادی و پایکوبی است؛ چرا که مقصود و معبود شما حاصل شد. ای عاشقان، بانگ مژده و دادخواهی برآورید که محبوب حقیقی شما فرا رسید.

نکته ادبی: طالب به معنای جوینده و مطلوب به معنای خواسته‌شده است؛ تضاد و تناسبی میان این دو واژه برای نشان دادن رسیدن جوینده به خواسته برقرار شده است.

آن صحت رنجهای ایوب رسید آن یوسف صد هزار یعقوب رسید

آن بهبودی و سلامتی که ایوب پس از سال‌ها رنج بیماری و صبر به دست آورد، برای شما نیز حاصل شد. آن یوسف زیبایی که صدها هزار یعقوب در فراقش اشک می‌ریختند و در آرزوی دیدارش بودند، اکنون به وصال بازگشته است.

نکته ادبی: صحت در اینجا به معنای سلامت و عافیت است. ارجاع به صبر ایوب و فراق یعقوب (تلمیح)، تصویری قوی از پایان رنج و آغاز گشایش ارائه می‌دهد.

آرایه‌های ادبی

تلمیح ایوب، یوسف، یعقوب

اشاره به داستان‌های قرآنی حضرت ایوب و حضرت یوسف که برای تبیین مفهوم رنج کشیده شده و سرانجام وصال به کار رفته است.

اشتقاق طالب و مطلوب

بهره‌گیری از دو واژه با ریشه مشترک برای تأکید بر پیوند میان جوینده و خواسته او.