دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۴۷۲
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات با نگاهی انتقادی و فلسفی به تضاد میان بهرهمندی از خرد و دستیابی به مال دنیا اشاره دارد. شاعر با زبانی صریح بیان میکند که در تقسیم مواهب دنیوی، عدالتی که مورد انتظار عقل آدمی است دیده نمیشود و اغلب کسانی که از نعمت دانش و خرد بهرهمندند، در تأمین معیشت روزمره خود محدود میمانند.
در مقابل، کسانی که از موهبت عقل و اندیشه بیبهرهاند، از نعمتهای دنیوی و ثروت به وفور برخوردارند. این کلام بازتابدهندهی تجربهی تاریخی و اجتماعی بشر است که در آن ارزشهای معنوی و خردورزی همواره با رفاه مادی ملازم نیست.
معنای روان
کسانی را که خداوند با گوهر دانش و خرد برکشیده و برتری بخشیده است، در تنگنای رزق و روزی قرار داده و تنها به همان مقدار معیشتِ محدود بسنده کردهاند.
نکته ادبی: ترکیب «به حساب روزی انگاشتهاند» کنایه از مقدر بودنِ رزقِ محدود و کفاف برای اهل دانش است که نشاندهندهی نوعی تقابل میان خرد و ثروت است.
و اما کسانی را که از خرد و اندیشه بیبهره گذاشتهاند، به جای آن، دنیا را از مال و ثروت برایشان انباشته و سرشار کردهاند.
نکته ادبی: فعل «درانباشتن» به معنای پر کردن و لبریز کردن است که در تقابل با «تهی» بودنِ سر از عقل قرار گرفته و تضاد معنایی زیبایی را ایجاد کرده است.
آرایههای ادبی
تقابل میان خرد و ثروت که محور اصلی معنایی ابیات است.
کنایه از نادانی و بیخردی.
ایجاد تضاد میان خالی بودن از خرد و پر بودن از مال برای تأکید بر ناعدالتی موجود.