دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۴۵۹
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بیانگر احوال درونی شاعری است که در گذشته همواره در پی نیکی و درستکاری بوده و تمام فکر و ذکرش اعتلای اخلاقی و رفتار بر مدار صلاح بوده است.
در ادامه لحن شعر به یکباره تغییر کرده و شاعر از وضعیت رقتبار و اسفناک کنونی خود سخن میگوید، به گونهای که غم و اندوهش از حد بیان خارج شده و برای سال پیشرو نیز هیچ امیدی جز افسوس و حسرت در دل ندارد.
معنای روان
در تمام طول شبانهروز، اندیشهای جز انجام کار درست و پسندیده در سر نداشتم و همواره با خلوص نیت، در جستوجوی راه حق و صلاح بودم.
نکته ادبی: واژه رای در اینجا به معنای اندیشه و نظر است. پاک در اینجا قید است و به معنای خالصانه و بیشائبه به کار رفته است.
وضعیت من در سال جاری چنان دشوار و ناگوار است که حتی زبان از وصف آن قاصر است و برای سال آینده نیز، جز آه و ناله و افسوس بر از دست دادن فرصتها و خیر، چیزی باقی نمانده است.
نکته ادبی: عبارت وای مرا وای صلاح نشاندهنده اوج استیصال و حسرت شاعر است؛ گویی او خود را بابت از دست رفتن آن صلاح که در بیت نخست به آن اشاره کرده بود، سرزنش میکند.
آرایههای ادبی
تضاد میان آرامش و درستکاری گذشته با آشفتگی و ناامیدی زمان حال برای رسیدن به آن خیر و نیکی.
تکرار واژه وای برای تأکید بر شدت اندوه و حسرت شاعر که نشان از درماندگی عمیق او دارد.