دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۴۵۷
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این اشعار در ستایش خداوند سروده شدهاند و بر قدرت مطلق و ازلی بودن او در آفرینش جهان هستی تأکید دارند. شاعر در این قطعه به دنبال ترسیم چهرهای از پروردگار است که از هرگونه عیب و کاستی، همچون فراموشی یا تغییراتِ مادیِ هستیشناختی به دور است.
درونمایه اصلی این ابیات، دعوت به تفکر و ذکرِ حقتعالی است. شاعر با کنار نهادنِ تمامِ مشغولیتهای ذهنی و کلامیِ غیرالهی، راه کمال و سعادت را تنها در پیوندِ قلبی و زبانی با ذات اقدس الهی میبیند و هر اندیشهای جز او را گمراهی و هر کلامی غیر از یاد او را بیهوده میداند.
معنای روان
ای خدایی که جهان هستی و مکان را آفریدهای و به وجود آوردهای، تو از هرگونه فراموشی و پدیدههای نوظهور و مادی، پاک و منزه هستی.
نکته ادبی: کون و مکان ترکیبی برای اشاره به کل عالم خلقت است و محدث در اینجا صفت فاعلی به معنای پدیدآورنده است.
هر اندیشهای غیر از اندیشیدن به تو در سر من، سراسر اشتباه محض است و هر سخنی که جز یاد تو بر زبان آورم، گمراهی و کاری بیفایده است.
نکته ادبی: عین خطا یعنی خودِ خطا و مظهر آن؛ و ضلال به معنای گمراهی در مقابل هدایتِ الهی به کار رفته است.
آرایههای ادبی
به کارگیری دو واژه که در معنای جهان هستی با هم ارتباط منطقی دارند.
تکرار کلمه «جز» برای تأکید بر انحصارِ مطلق توجه و ذکر به سوی خداوند.
تقابل میان فکر و ذکرِ الهی با هرگونه فکر و ذکرِ غیرالهی برای نشان دادن مسیر کمال.