دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۳۸۲
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بر نکوهش تضاد میان گفتار و کردار تأکید دارد و با بهرهگیری از تمثیل، نشان میدهد که ارزش حقیقی انسان در گرو عمل اوست، نه در لافزنیها و ظاهرسازیهای پوچ.
شاعر با نگاهی انتقادی به افرادی که سرمایه خود را صرف آراستن ظاهر میکنند اما در باطن تهی هستند، هشدار میدهد که این دورویی و نفاق، موجب بیاعتباری آنان در نگاه مردم میشود و آنان را در چشم دیگران کوچک میسازد.
معنای روان
گفتار تو همچون طلا ارزشمند به نظر میرسد، اما کردارت مانند قلع (فلزی بیارزش) است. به همین دلیل، به خاطر این ناهماهنگی، در نگاه مردم حتی به اندازه یک ذره (حبه) هم ارزش نداری.
نکته ادبی: ارزیزین: منسوب به اَرْزیز (قلع یا مس سفید) که در مقابل طلا نشاندهنده بیارزشی و پستی است.
اسبی که ارزشش از قیمت زین آن کمتر است، تو آن را برای پیمودن راهِ عید نوروز زین کرده و آراستهای تا خودنمایی کنی.
نکته ادبی: تکرار واژگانی با معانی متفاوت (جناس) در ار ز زین و زینست که بر تردستی شاعر در بازی با کلمات دلالت دارد.
آرایههای ادبی
تقابل میان طلا و قلع برای نشان دادن تضاد میان حرفِ زیبا و عملِ زشت.
استفاده هوشمندانه از کلمات مشابه در پایان مصراع برای ایجاد موسیقی کلام و تأکید بر ظاهرگرایی بیمایه.