دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۲۴۳

مولوی
بر ما رقم خطا پرستی همه هست بدنامی و عشق و شور و مستی همه هست
ای دوست چو از میانه مقصود توئی جای گله نیست چون تو هستی همه هست

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این دو بیت بیانگر جهان‌بینی عارفانه و رندانه است که در آن، عاشق از قضاوت‌های ظاهری مردم درباره‌اش هراسی ندارد. او نه تنها از برچسب‌هایی چون گناهکاری، بدنامی و مستی نمی‌گریزد، بلکه آن‌ها را ویژگی‌های گریزناپذیر مسیرِ عشق می‌داند.

مضمون اصلی، وحدت وجود و تمرکز بر مقصودِ یگانه است. وقتی که محبوب، هستی‌بخش و هدفِ غاییِ عاشق باشد، تمام دشواری‌ها، سرزنش‌ها و ناملایماتِ جهان، رنگ می‌بازند؛ چرا که حضورِ محبوب، به معنایِ کمالِ وجود و غنایِ هستی است.

معنای روان

بر ما رقم خطا پرستی همه هست بدنامی و عشق و شور و مستی همه هست

مُهرِ خطا‌کاری و گناه بر پیشانیِ ما خورده است؛ آری، نشانه‌های بدنامی، عشق، شوریدگی و مستی در وجودِ ما هویداست و ما از این بابت ابایی نداریم.

نکته ادبی: «رقم» در اینجا به معنای نشان یا مُهر است و ترکیب «رقم خطا پرستی» کنایه از انگِ گناهکاری است که دیگران بر عاشقِ رند می‌زنند.

ای دوست چو از میانه مقصود توئی جای گله نیست چون تو هستی همه هست

ای دوست! از آنجا که در تمامِ این ماجرا، هدف و مقصودِ نهایی تنها تو هستی، دیگر دلیلی برای شکایت یا گله باقی نمی‌ماند؛ زیرا وقتی تو در کنارم هستی، گویی تمامِ جهان و دارایی‌ها را در اختیار دارم.

نکته ادبی: تکرارِ واژه «هست» در پایان مصراع دوم ایهامی زیبا دارد؛ هم به معنای «وجود داشتن» محبوب است و هم به معنایِ اینکه محبوب، تمامِ دارایی و هستیِ عاشق است.

آرایه‌های ادبی

مراعات نظیر عشق، شور، مستی

این واژگان همگی در فضای معناییِ شوریدگی و احوالاتِ قلبیِ عاشق قرار دارند.

کنایه رقم خطا پرستی

کنایه از متهم شدن به گناه و سرپیچی از هنجارهایِ معمولِ جامعه به دلیلِ بی‌باکی در عاشقی.

ایهام همه هست

به دو معناست: ۱. همه چیز در وجود توست ۲. چون تو وجود داری، همه چیز کامل است.