دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۲۲۰
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات توبیخی است برای کسی که اسیر خواستههای مادی و حیوانی خویش شده و با این حال گمان میبرد میتواند به وصالِ حقیقت یا معشوقِ ازلی دست یابد.
شاعر با زبانی تند و صریح میانِ ناپاکیِ باطن و اشتیاقِ کاذب برای وصالِ پاکان تقابل ایجاد میکند و هشدار میدهد که روزگار برای اصلاحِ این غفلت با تازیانههایِ سختی فرد را ادب خواهد کرد.
معنای روان
ای کسی که مانند حیواناتی چون خر و گاو تنها دغدغهات خورد و خوراک و لذتهای مادی است تا کی باید چرخ روزگار تو را با سختیها و تازیانهها تأدیب کند؟
نکته ادبی: سایس به معنای تیمارگر اسبان است که در اینجا برای گردون (فلک) استعاره آورده شده تا به تنبیهات روزگار اشاره کند.
چرا با اشتیاق بسیار لبهایت را به سمت لبهای او (معشوق/حقیقت) دراز میکنی در حالی که دهان تو آلوده به همنشینی با هر آدم ناپاک و بدزبانی است که از لبهای تو بهرهمند شده است؟
نکته ادبی: گنده دهان کنایه از افراد بدگو فرومایه و ناپاک است که همنشینی با آنان باعث پلیدی روح میشود.
آرایههای ادبی
تشبیه آدمی که اسیر نیازهای جسمانی است به حیواناتی که دغدغهای جز خوراک ندارند.
روزگار به تیمارگری تشبیه شده که با تازیانه حوادث ناگوار سعی در تربیت انسان دارد.
کنایه از طلب وصال و اشتیاق نامناسب.