دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۱۵
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات به تبیین گوهر آسایش در سایهی وارستگی میپردازد و بیان میکند که رهایی حقیقی، نه در ثروت است و نه در فقر، بلکه در عبور از تعلقات مادی و چشمداشتهای دنیوی نهفته است. در واقع، آرامش جان انسان، محصول رهایی از بند دوگانههای پوچ و انصراف از انانیت نفسانی است.
معنای روان
انسان آرام و بیدغدغه کسی است که اسیر نوسانات دارایی مادی نیست و خود را در قید و بند مفاهیم ثروتمندی یا فقر محبوس نمیکند.
نکته ادبی: کم و بیش نمادی از فراز و فرودهای اقتصادی است و در بند بودن کنایه از اسارت ذهن در برابر ارزشگذاریهای دنیوی است.
چنین شخصی از اندوهخواری برای جهان و قضاوتهای مردم فارغ است و هیچ کیسه ثروت یا دلبستگی خودخواهانهای برای تأمین من خویش ندارد.
نکته ادبی: بدره به معنی کیسه زر است و در اینجا استعاره از انباشت تعلقات شخصی و خودشیفتگی است.
آرایههای ادبی
تقابل مفاهیم متضاد برای نشان دادن اینکه آسایش در هیچیک از این دو قطب مادی نیست.
تشبیه کردن دلبستگی به خویشتن به کیسه زر که نشاندهنده ارزشگذاری نفسانی است.