دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۰۳
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
در این ابیات، شاعر تصویری از آشفتگی و بیقراری خود در شب ارائه میدهد که گویی همچون عناصر بیآرامِ طبیعت، مدام در حال گشت و گذار است و به سکون و خواب نمیرسد.
سپس با دیدگاهی واقعبینانه به این نکته اشاره دارد که شناختِ جایگاهِ درستِ هر پدیده، تنها از عهده عقلِ سلیم برمیآید و نباید از کسی که در بندِ مستی یا غفلت گرفتار است، انتظار رعایت موازین و ادب داشت.
معنای روان
شبها مانند باد و آب در شهر پرسه میزنم و سرگردانم؛ این پیوسته گشتن در شهر، برای هیچکس آرامش و خواب به همراه نمیآورد.
نکته ادبی: تشبیه به باد و آب، نمایانگر بیپناهی و بیآرامی است و واژه کس در اینجا در سیاق نفی به معنای هیچکس بهکار رفته است.
این خردمندی و عقل است که باعث میشود هر چیزی را در جایگاه مناسب خودش بیابی؛ پس از کسی که مست و آشفتهحال است، انتظار درکِ درست و رعایت ادب نداشته باش.
نکته ادبی: موضع به معنای جایگاه و موقعیت است و مست و خراب کنایه از کسی است که کنترل عقلانی خود را از دست داده است.
آرایههای ادبی
شاعر بیقراری و حرکت بیپایان خود را به حرکتِ همیشگی و مهارنشدنی باد و آب تشبیه کرده است.
کنایه از کسی است که در اثر نادانی، غفلت یا مستی، قدرتِ تشخیصِ درست و رعایتِ ادب را ندارد.