دیوان شمس - رباعیات

مولوی

رباعی شمارهٔ ۷۶

مولوی
یک چند به تقلید گزیدم خود را نادیده همی نام شنیدم خود را
در خود بودم زان نسزیدم خود را از خود چو برون شدم بدیدم خود را

درک و برداشت

هوش مصنوعی

درون‌مایه و پیام

این ابیات به سیرِ آگاهی و تحول درونی انسان اشاره دارد که از مرحله‌ی تقلید و ظاهربینی آغاز می‌شود و به مرحله‌ی کشف حقیقتِ خویشتن می‌رسد.

شاعر بیان می‌کند که تا زمانی که انسان در حصار تنگِ خودخواهی و «منیت» گرفتار است، نمی‌تواند حقیقت وجودی خود را بشناسد. رهایی از قیدِ این «خودِ» مجازی، شرطِ رسیدن به شناختِ حقیقی و شهودِ باطنی است.

معنای روان

یک چند به تقلید گزیدم خود را نادیده همی نام شنیدم خود را

مدتی طولانی هویت خود را بر اساس تقلید از دیگران تعریف کردم و تنها نام و عنوانی از خویش شنیدم، بدون آنکه حقیقتِ وجودم را درک کنم.

نکته ادبی: گزیدن در اینجا به معنای انتخاب کردنِ صفتی برای خویش است و نادیده، اشاره به نبودِ شهود و بینش قلبی دارد.

در خود بودم زان نسزیدم خود را از خود چو برون شدم بدیدم خود را

تا زمانی که در بندِ خودِ کوچک و محدودم بودم، ارزشِ حقیقیِ خود را درک نکردم، اما آنگاه که از قیدِ این خودِ مجازی رها شدم، حقیقتِ وجودم را به چشمِ دل دیدم.

نکته ادبی: نسزیدن به معنای شایسته نبودن یا درک نکردن حقیقت است و از خود برون شدن، کنایه از نفی منیت و فنای در حقیقتِ مطلق است.

آرایه‌های ادبی

تضاد و پارادوکس از خود چو برون شدم بدیدم خود را

بیانِ این نکته که برای یافتنِ خودِ حقیقی، باید از خودِ مجازی و ظاهری رهایی یافت.

کنایه نام شنیدن

اشاره به شناختِ سطحی و ظاهری در برابرِ شناختِ عمیق و شهودی.