دیوان شمس - رباعیات
رباعی شمارهٔ ۱۸
مولویدرک و برداشت
هوش مصنوعیدرونمایه و پیام
این ابیات بیانی از سر گلایه و در عین حال نوعی ستیز عاشقانه با تقدیر و چرخ گردون است که همواره در کار نیرنگ و بازی با جان آدمیان است. شاعر، قلب خود را بساط بازی فلک میداند که بازیچه ناملایمات شده است.
در بیت دوم، شاعر دیدگاهی امیدوارانه و جسورانه را مطرح میکند و نوید میدهد که روزی فرا خواهد رسید که او از جایگاه مغلوب بازی فلک بیرون آمده و خود به بازیگردان صحنه بدل خواهد شد و جایگاهی رفیع و درخشان همچون ماه خواهد یافت.
معنای روان
ای آسمان و ای روزگار ناپایدار، تو با مکر و حیلههای بیشمار، قلب مرا همچون صفحهی شطرنجی برای بازیهای بیرحمانهی خود قرار دادی و در آن بازیها هرچه خواستی با من کردی.
نکته ادبی: واژه نطع به معنای سفره چرمین یا پوستی است که در قدیم برای بازی شطرنج یا نرد پهن میکردند؛ استعاره از قلب که محل تاخت و تاز تقدیر است.
روزی میرسد که تو مرا در جایگاه والای هستی خواهی دید و من همچون ماه که در آسمان میدرخشد و جلوهگری میکند، به شیوهی خود نغمهسرایی و بازیگردانی خواهم کرد.
نکته ادبی: کاسه پردازی در اینجا کنایه از جلوهگری و هنرنمایی است؛ ماه به دلیل هیئت گرد خود، به کاسه یا سنج تشبیه شده و شاعر خود را به آن مانند کرده است.
آرایههای ادبی
خطاب قرار دادن چرخ فلک به عنوان موجودی صاحب اختیار و حیلهگر.
تشبیه قلب به بساط شطرنج و بازی که دستخوش تقدیر است.
تشبیه خود به ماه در درخشش و هنرنمایی در آسمان.