دیوان شمس - غزلیات

هیچ‌کس با تکیه بر ابزار مادی یا تفکر سطحی نمی‌تواند به آستانه اسرار غیب برسد؛ تنها با قناعتِ معنوی و یقین قلبی است که می‌توان به قله‌ی معرفت دست یافت.

هنگامی که عارف در مسیر شناختِ حقیقت گام برمی‌دارد، شهود و نگاهِ او چنان عمیق و وسیع است که هزاران ستاره و ماه در برابر وسعتِ اندیشه و گمانِ او کوچک و ناچیز جلوه می‌کنند.

آن کس که مانند جغد، خوگرفته‌ی ویرانه‌ها و تاریکی‌های عالمِ مادی باشد، از همنشینی با بلبلانِ حقیقت‌جو محروم گشته و هرگز به گلستانِ معرفت و کمال راه نخواهد یافت.

دلی که به خاطرِ حرص و طمع، حتی به اندک متاعی (به اندازه یک دانه جو) بند شده باشد، در بندِ همان امور دنیویِ ناچیز می‌ماند و هرگز به سرچشمه‌ی اصلیِ فیض و گنجینه‌ی الهی دست نمی‌یابد.

حواسِ پنج‌گانه خود را با سرگرمی‌های مادی و ظواهرِ فریبنده (بت‌ها) آلوده نکن؛ چرا که اگر حواسِ تو محدود به مکان و اشیاء مادی شود، دیگر نمی‌توانی به ساحتِ بی‌مکان و عالمِ معنا پرواز کنی.

نفسی که به عاداتِ مادی و تعلقاتِ دنیوی خو گرفته (مانند آهویی که با انسان انس گرفته و از دشتِ باز مانده)، از قافله‌ی حقیقت‌جویان عقب می‌ماند و هرگز به گلزارِ سرسبز و مراتعِ ارغوانیِ کمال نمی‌رسد.

اگر به دنبالِ رسیدن به مقصودِ عالی (مکه) هستی، از بیراهه رفتن (سمتِ عکه) دست بردار. محال است که با رفتن به سویی دیگر، به مقصدِ اصلی برسی؛ چرا که راه، همان راهِ مستقیم است.

اگر مشغولِ بوییدنِ سیر و پیازِ بدبو (ظواهرِ آلوده‌ی دنیا) باشی، هرگز نمی‌توانی بوی خوشِ مشکِ نافه‌ی آهویِ ختن (معارفِ الهی) را استشمام کنی؛ این دو بو هرگز با هم جمع نمی‌شوند.

اگر گنجینه‌ای از اسرارِ الهی در ضمیر داری، خاموش باش و لب فرو بند؛ زیرا حقایقِ عمیقی که در دلِ هدایت‌یافته پدید می‌آید، فراتر از توانِ بیان و سخن گفتن است.