دیوان شمس - غزلیات

به مقامی از عشق دست یافته‌ام که خودِ عشق نیز آن را نمی‌شناسد؛ کار به جایی رسیده است که عقل و منطق در برابرِ عظمتِ این مقام، سرگشته و مبهوت مانده‌اند.

هزاران ظلم و سختی که از جانب عقلِ جزئی به تو رسیده، اکنون از بین رفته است؛ پس وقتی عقل (که مانعِ اصلی بود) از کار افتاد و در بند شد، بگو چه کسی جز عشق می‌تواند تو را نجات دهد؟

ای دل، مگر مست شده‌ای که به عقل تکیه کرده و دل به آن بسته‌ای؟ عقلی که خود حتی جایگاهی برای نشستن و ثبات ندارد، چگونه می‌تواند تو را به جایگاهِ امنی برساند؟

متاع و دارایی عقل، فقط نشانه‌دادن و حرف زدن است، اما عشق، جان‌افشانی است؛ چرا که عشق هنگام دیدارِ معشوق، جان را به عنوان پیشکش نثار می‌کند.

حتی اگر هزاران جان، دل و عقل را با هم جمع کنی و تکیه‌گاه خود قرار دهی، اگر عشق در وجودت نباشد، هرگز به پنجره (روزن) حقیقت و نورِ وصال نخواهی رسید.

تو به دیدار چهره معشوق نمی‌رسی مگر اینکه در دامِ زلف او (سختی‌های طریق و جذبه‌های الهی) گرفتار شوی؛ با این حال، چنان تلاش کن که این کوشش‌ها، تو را به پختگی و کمال برساند.

وقتی آن صیادِ عشق، چشمانِ تو را (از دیدنِ غیر) بست، تنها دستِ اوست که می‌تواند گشایش ایجاد کند؛ پیش از آن، تو مانند کبکی هستی که سرگردان در هر کوچه و خیابانی می‌دوی.

هر کسی که آستانِ عنایتِ الهی را بالشِ سرِ خود قرار دهد و به آن تکیه کند، من غلامِ خوابیدنِ او هستم؛ زیرا در آن ساحتِ قدسی، هیچ‌کس در غفلت و خوابِ غفلت باقی نمی‌ماند.

آن شیر (مرشد)، آهوانِ ضعیف را در میانِ خود می‌گیرد و پناه می‌دهد؛ او هزاران آهوی دیگر (ارواح سرگشته) را از چنگالِ دشمنان و تعلقات می‌رهاند.

هنگامی که در پیشگاهِ آن صیادِ الهی، پرنده‌ای (سالیانی) مقبول واقع شود، او هزاران پرنده دیگر را که در قفسِ دنیا گرفتار بودند، به پرواز درمی‌آورد و آزاد می‌کند.

هر دلی که شیفته‌ی تبریز و شمسِ دین شده باشد، همچون پادشاهی که ماهتاب بر پیشانی دارد، در میدانِ آسمان، اسبِ همت می‌دواند و بر عرشِ جان فرمانروایی می‌کند.