دیوان شمس - غزلیات

اگر معشوق تنها لحظه‌ای به من توجه کند، دیگر بهارِ دنیوی چه ارزشی دارد؟ وقتی درختِ وجودِ من با نگاه او شکوفه می‌دهد و می‌خندد، دیگر بهار واقعی چیست؟

اگر خیالِ یار به سراغم بیاید و حالِ مرا بپرسد، این کالبد ناتوان و لاغرِ من، جانی تازه می‌گیرد؛ در چنین حالتی دیگر برایم مهم نیست که چه بر سرم می‌آید.

من شکارِ زخمیِ او هستم که با تیرِ نگاهِ سحرآمیزش گرفتار شده‌ام؛ اگر او با مهربانی مرا به سوی خود بخواند و بگوید «ای شکارِ من»، دیگر آن وضعیتِ صید و شکار چه اهمیتی دارد؟ (چون به وصال رسیده‌ام).

من از بی‌قراریِ عشقش مانند کاسه‌ای بر سرِ آب شناور و سرگردانم؛ اگر با این وضعیت به لبِ دوست برسم، مانند کوزه که به لبِ حوض می‌رسد، دیگر ظرف بودن یا نبودنم چه اهمیتی دارد؟

اطرافِ من به خاطرِ اشک‌هایم پر از لعل و گوهر شده است (اشاره به ارزش اشک‌های عاشق)؛ اگر او لحظه‌ای درِ آغوشش را به روی من بگشاید، دیگر این ثروت‌های دنیوی چه ارزشی دارند؟

معشوق پرسید شکایتِ تو چیست؟ گفتم هزاران بار شکوه کرده‌ام؛ در برابرِ آن «ماهیِ» جان که در طلبِ دریایِ عشق است، هزاران بار شکایت و ناله، چه اهمیتی دارد؟

من از قطارِ همراهانِ عاقل و مصلحت‌اندیش، بندِ عقل را پاره کردم و رها شدم؛ در برابرِ شکوهِ عظیم و قدرتِ آن شترِ مستِ الهی، یک مهارِ کوچک چه جایگاهی دارد؟

اگر عقل و تدبیر را کنار گذاشتم و بارِ تعلقات را فرو ریختم، چه می‌شود؟ اگر در این کاروانِ عظیم، یک شتر (یک فرد) کم شود، چه تغییری در کلِ مجموعه ایجاد می‌شود؟

دلم با عصبانیت به من نگاه می‌کند و می‌گوید ساکت شو؛ اگر یک نکته از هزاران نکته عشق را بیان کردم، چه شده است؟ (یعنی هنوز هزاران نکته ناگفته باقی است).

همان‌طور که احمد (پیامبر) و ابوبکر دو یارِ غار بودند، دلِ من و عشق هم دو یارِ غارند؛ اگرچه دو نام هستند، اما یک جان دارند. دوگانگیِ آن‌ها در حقیقت چه معنایی دارد؟

اگر هزار انار شیرین باشد یا یکی، وقتی همه را با فشار دادن تبدیل به آبِ انار کنی، دیگر شمارشِ آن‌ها چه معنایی دارد؟ (همه به یک حقیقتِ واحد تبدیل می‌شوند).

خمار و خمر در معنا یکی هستند، اما حرفِ «الف» میان آن‌ها جدایی انداخته است؛ اگر آن الف را از میان برداری، خواهی دید که حقیقتِ هر دو یکی است.

هنگامی که شمسِ تبریزی مانندِ ماهِ نو نمایان می‌شود، در آن نمایشِ موزون و زیبا، دیگر کار و بارِ دنیا چه اعتباری دارد؟