دیوان شمس - غزلیات

به جای اینکه سعی کنی محبوب را با زور و فشار به بند بکشی -مانند کسی که زه کمان را بیش از حد می‌کشد و تیر رها می‌شود- تنها به مهربانی و لطف او چنگ بزن؛ زیرا اگر بخواهی او را به زور محدود کنی، از دستت می‌گریزد.

آن محبوب برای آزمودنِ عاشق، چهره‌ها و حیله‌های گوناگونی به خود می‌گیرد؛ در ظاهر نزد تو حاضر است، اما در باطن و از مسیرِ جان و روح، از دست تو فرار می‌کند.

اگر بخواهی او را در آسمان بیابی، همچون ماه در آبِ زمین می‌تابد و اگر به دنبالش در آب بروی، دوباره به آسمان بازمی‌گردد؛ بدین معنا که حقیقت در هیچ‌کدام از این دو جا محدود نیست.

اگر از ساحتِ غیرمادی و بی‌مکان او را فرا بخوانی، در دنیای مادی به تو نشانه‌ای می‌دهد، اما چون در آن دنیای مادی به دنبالش بگردی، دوباره به همان ساحت بی‌مکانی می‌گریزد.

تصورِ این حقیقت، مانند تصورِ یک پرنده یا پیکِ تندرو نیست؛ یقین داشته باش که آن حقیقتِ محض، از هرگونه گمان و تخیلِ ذهنِ بشری، فرار می‌کند.

اگر من از دیگران دوری می‌کنم، نه از سر خستگی یا دلتنگی است، بلکه به این دلیل است که محبوبِ ظریف و نازنین من، از بودن در جمعِ این و آن می‌گریزد.

من مانند باد، گریزپای هستم؛ نه برای عشقِ گلِ زمینی، بلکه به خاطر اینکه محبوبِ من مانند گلی است که از ترسِ بادِ خزان، خود را از دسترسِ بوستان پنهان می‌کند.

نامش چنان فرار است که وقتی می‌خواهی به زبان بیاوری، از ذهنت می‌پرد؛ به گونه‌ای که حتی نمی‌توانی بگویی «فلان کس»، چرا که آن عنوان هم نمی‌تواند او را در خود نگه دارد.

آن محبوب چنان از تو می‌گریزد که اگر بخواهی تصویری از او ترسیم کنی، آن تصویر از روی کاغذ می‌پرد و نشان و اثرش هم از دلِ تو پاک می‌شود.